از بنیانگذاران رمان مدرن در اروپا؛
چگونه آثار بالزاک را بخوانیم؟
خواندن آثار بالزاک، گام گذاشتن به دنیایی است که در آن تاریخ، جامعه و روان انسان در هم تنیدهاند. در این جهان پیچیده و چندلایه هر شخصیت، هر تصمیم و هر خیابان، برگی از تاریخ اجتماعی است.
ایران آنلاین: اُنوره دو بالزاک (۱۸۵۰-۱۷۹۹) را باید یکی از بنیانگذاران رمان مدرن در اروپا دانست؛ نویسندهای که با پروژه عظیم کمدی انسانی کوشید جامعه فرانسه پس از انقلاب کبیر (۱۷۸۹-۱۷۹۹) را با تمام ابعاد اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی بازنمایی کند. این مجموعه متشکل از بیش از نود رمان و داستان کوتاه است و به تعبیر بسیاری از منتقدان (از جمله گئورگ لوکاچ) تصویری جامع از فرانسه قرن نوزدهم ارائه میدهد.
اندیشه بالزاک: واقعگرایی، تاریخ و سرنوشت انسان
به گزارش ایرنا، بالزاک اندیشمندی بود که با آثارش تصویری فلسفی و جامعهشناسانه از انسان و جامعه فرانسه در قرن نوزدهم ارائه کرد و در کمدی انسانی کوشید همزمان با روایت داستانهای عاشقانه و خانوادگی به بررسی نیروهای پنهان تاریخ چون موضوعات اقتصادی و مسائل روان انسان نیز بپردازد.
وی بنیانگذار واقعگرایی ادبی فرانسه به شمار میرود، رئالیسم او نوعی کاوش در زیرساختهای اجتماعی و روانشناختی انسان است. بالزاک باور داشت در پس هر رفتار فردی، شبکهای از مناسبات اقتصادی و اجتماعی وجود دارد. توصیف دقیق اشیاء، معماری خانهها و لباسها برای او ابزار نمایاندن اندیشه شخصیتها و آشکار ساختن جایگاه طبقاتی آنان بود. یکی از درونمایههای اصلی رمانهای بالزاک، نقش پول در زندگی انسان است. در نگاه او، سرمایه و ثروت نیرویی است که عشق، اخلاق و حتی سیاست را تحتالشعاع قرار میدهد. در رمانهایی چون «اوژنی گرانده» یا «بابا گوریو»، طمع و حرص بهعنوان محرک اصلی بسیاری از کنشها تصویر میشود.
شخصیتهای آثار بالزاک، در بستر انقلاب فرانسه، امپراتوری ناپلئون و بازگشت بوربونها، رشد میکنند و او تغییرات طبقاتی و سیاسی را بخش مهمی در شکل دادن به زندگی فردی اعضای جامعه میداند. گرچه بالزاک جامعه را به تصویر میکشید؛ هرگز فرد را در آن رها نمیکرد. او شخصیتهایی آفرید که پیچیدگی روانی شگفتآوری دارند و خواننده در آثارش با «چهرهای چندگانه از انسان» مواجه میشود.
از نظر بالزاک، سرنوشت انسان مدرن سرشار از کشاکش میان آرمانهای اخلاقی یا عاشقانه و فشارهای اجتماعی یا اقتصادی است و هیچ پاسخ سادهای وجود ندارد. در پس رئالیسم بالزاک، نوعی بدبینی فلسفی نهفته است و اغلب انسان را در برابر نیروهایی فراتر از اختیارش؛ چون پول، تاریخ، طبقه اجتماعی، یا شانس و اقبال اسیر میبیند. اما همین وضعیت به او امکان میدهد تا جهان انسانی را با تمام تناقضاتش واقعی و ملموس نشان دهد.
چگونه آثار بالزاک را بخوانیم؟
مجموعه آثار بالزاک مشهور به کمدی انسانی به زبان فرانسوی
چگونه آثار بالزاک را بخوانیم؟
آثار بالزاک لبریز از شخصیتهای گوناگون و داستانهای به هم پیوسته است که بازتاب زندگی اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی زمانه او هستند. خواندن این آثار به دلیل تعداد زیاد رمانها و پیچیدگی داستانها نیازمند یک برنامه منظم است.
برای فهم بهتر رمانهای بالزاک، آگاهی از زمینه تاریخی و سیاسی قرن نوزدهم فرانسه ضروری است. انقلاب کبیر، امپراتوری ناپلئون، بازگشت بوربونها و پادشاهی ژوئیه؛ آثار او در حقیقت بازتاب این دگرگونیهاست. بیشتر شخصیتهای نماینده طبقاتی هستند که در حال صعود یا سقوط هستند اشرافیت در حال افول، بورژوازی در حال قدرتگرفتن و روشنفکران و هنرمندان گرفتار تضاد میان آرمانهای اجتماعی و اندیشههای سرمایهداران.
یکی از ویژگیهای بارز رمانهای بالزاک، جزئینگاری در توصیف مکانها، اشیاء و حتی لباسهاست. این جرئیات از دیدگاه نقد ادبی، بخشی از سبک واقعگرایانه اوست که به «عینیتبخشی» در جهان داستان میانجامد؛ اما همین ویژگی میتواند برای خواننده معاصر سنگین و خستهکننده جلوه کند. در اینجا توصیه منتقدان مدرن (مانند رولان بارت) آن است که خواننده میان «مطالعه برای لذت» و «مطالعه برای نقد ادبی» تعادل برقرار کند؛ یعنی هم از جزئیات به عنوان دادههای اجتماعی بهره گیرد و هم اجازه دهد روایت به شکل طبیعی او را پیش ببرد.
مطالعه آثار بالزاک تنها مواجهه با یک نویسنده نیست؛ بلکه ورود به سبک ادبی است که بعدها بر رماننویسان بزرگی چون مارسل پروست، امیل زولا و حتی نویسندگان قرن بیستم مانند توماس مان اثر گذاشت. بالزاک نشان داد رمان میتواند به مثابه «کلانروایت» جامعه عمل و شخصیتهایی با عمق روانشناختی خلق کند که هنوز برای خواننده معاصر زنده و ملموس هستند.
گام اول؛ آغاز با آثار مهم و پرطرفدار
بابا گوریو؛ رمان «بابا گوریو» یکی از آثار شناختهشده بالزاک است که در آن به بررسی روابط خانوادگی و تضادهای اجتماعی میپردازد و داستان پیرمردی به نام گوریو را روایت میکند که تمام دارایی خود را برای رفاه دخترانش فدا میکند. این اثر به عنوان نقطه شروعی مناسب برای آشنایی با سبک نوشتاری بالزاک پیشنهاد میشود.
«آرزوهای از دسترفته»؛ این رمان بلند، داستان زندگی یک شاعر جوان را روایت میکند که از شهرستان به پاریس میآید و با واقعیتهای تلخ دنیای ادبیات و مطبوعات روبهرو میشود. این اثر ادامهای برای «بابا گوریو» محسوب میشود.
نسخه انگلیسی کمدی انسانی
گام دوم؛ دنیای اشراف و بورژواها
«اوژنی گرانده»؛ داستان این رمان حول محور یک دختر سادهدل و ثروتمند میچرخد که درگیر روابط خانوادگی پیچیدهای میشود. این اثر به بررسی تمایلات انسانی و تأثیرات مالی بر روابط میپردازد.
«چرم ساغری»؛ داستان مرد جوانی را اوایل قرن نوزدهم در پاریس، روایت می کند. او که یک قطعه جادویی از چرم را مییابد که تمام خواسته های او را برآورده می کند. با وجود این، برای هر آرزوی اعطا شده بخشی از انرژی بدنی وی کم و مصرف میشود. تمرکز اصلی کتاب، نمایشی از زیادهخواهی ماتریالیسم بورژوایی است.
گام سوم؛ رمان اجتماعی
«زنبق دره»؛ داستان این رمان درباره یک عشق پاک و بیریا در جامعهای پر از فساد و دو رویی است و به بررسی تضادهای اخلاقی و اجتماعی میپردازد.
«پسرعمو پون»؛ پون، موزیسینی فقیر و سالخورده است که همان شهرت مختصر و کوتاهش نیز اکنون دیگر به هیچ تبدیل شده است. اکنون فقط دو چیز هیجانانگیز در زندگی خود دارد: علاقه به خوردن شام در کنار خویشاوندان خودستا و ثروتمندش که به دیده تحقیر به او می نگرند و اشتیاق نسبت به مجموعه اشیای عتیقه خود. اما وقتی خویشاوندان پون از ارزش واقعی این اشیای عتیقه مطلع می شوند، نگاه تحقیرآمیزشان از بین می رود و تلاش می کنند به روشی، سهمی از میراث پون را به چنگ آورند. بالزاک در این اثر به تحلیل طبقات اجتماعی و تأثیرات آن بر روابط انسانی میپردازد.
«دهقانان»؛ این رمان داستان زندگی کشاورزان و روستاییان را در فرانسه روایت میکند و به تضادهای طبقاتی و اجتماعی در جامعه روستایی میپردازد.
گام چهارم؛ آثار فلسفی و روانشناختی
«زن سی ساله»؛ این رمان داستان زندگی زنی را روایت میکند که در سن سیسالگی با چالشهای عاطفی و اجتماعی مواجه میشود. بالزاک در این اثر به تحلیل روانشناختی شخصیتها و روابط انسانی میپردازد.
«لوئی لامبر»؛ این رمان به بررسی زندگی یک فیلسوف و تأثیرات محیطی بر تفکرات او میپردازد. این اثر بهعنوان یک مطالعه روانشناختی و فلسفی در «کمدی انسانی» جایگاه ویژهای دارد. داستان آن بیشتر در مدرسهای در واندوم می گذرد و زندگی و نظریههای پسر نابغهای را بازگو میکند که شیفته فیلسوف سوئدی امانوئل سوئدنبورگ (۱۶۸۸-۱۷۷۲) شده است.
گام پنجم؛ تکمیل مجموعه
اکنون به خواندن سایر آثار بالزاک بپردازید که شامل داستانهای کوتاه و رمانهای مختلفی هستند. این آثار به شما امکان میدهند با دنیای متنوع شخصیتها و رویدادهای «کمدی انسانی» بیشتر آشنا شوید.
تاریخ و زمانه بالزاک؛ جامعه فرانسه در آستانه مدرنیته
بالزاک در یکی از پرآشوبترین دورههای تاریخ فرانسه زیست؛ دورهای که انقلاب، جنگها و تغییرات سیاسی پیدرپی، سیمای جامعه را دگرگون کرده بود.
بالزاک اندکی پس از انقلاب کبیر فرانسه (۱۷۸۹) به دنیا آمد. انقلابی که با سقوط نظام فئودالی و اشرافیت قدیم، راه را برای قدرتگیری بورژوازی هموار ساخت. میراث این انقلاب، آرمانهای آزادی و برابری در کنار خشونت و بیثباتی سیاسی، در سراسر آثار بالزاک بازتاب دارد. او جامعهای را نشان میدهد که هنوز میان ارزشهای قدیم (اصالت اشرافی) و ارزشهای جدید (قدرت سرمایه) سرگردان است.
دوران ناپلئون: جوانی بالزاک با شکوفایی و سپس سقوط امپراتوری ناپلئون همزمان شد. ناپلئون نماد جاهطلبی، حرکت اجتماعی و نیز سقوط تراژیک بود؛ مفاهیمی که بعدها در شخصیتهای بالزاک بارها بازتاب یافت. بسیاری از قهرمانان او، همچون راستینیاک یا لوکن، تصویری کوچکشده از «رویای ناپلئونی» هستند: صعود از هیچ به اوج قدرت، حتی به بهای از دست دادن اخلاق یا عشق.
بازگشت بوربونها (۱۸۱۵–۱۸۳۰): پس از شکست ناپلئون، خاندان بوربون دوباره به سلطنت رسیدند. این دوره برای بالزاک، زمانه تضاد و بحران بود. اشرافیت میکوشید قدرت ازدسترفته را بازیابد، در حالی که بورژوازی نوخاسته در اقتصاد و تجارت نفوذ بیشتری مییافت. بالزاک در رمانهایی مانند پدر گوریو و اوژنی گرانده دقیقاً همین شکاف میان طبقات و کشمکش قدرت را تصویر میکند.
پادشاهی ژوئیه (۱۸۳۰–۱۸۴۸): انقلاب ۱۸۳۰ سلطنت بوربونها را کنار زد و لوئی فیلیپ، «پادشاه بورژوا»، به قدرت رسید. این دوره که با گسترش سرمایهداری، افزایش نفوذ بانکها و مطبوعات همراه بود، بستر اصلی کمدی انسانی است. بالزاک با نگاه انتقادی خود نشان داد چگونه جامعه فرانسه بهتدریج به «جامعه پول محور» بدل میشود؛ جایی که ثروت و نفوذ سیاسی، تعیینکننده جایگاه فرد است.
امضای بالزاک
شهر و مدرنیته
پاریس زمانه بالزاک قلب تحولات اجتماعی بود. رشد جمعیت، توسعه بانکها، مطبوعات و صحنههای هنری، این شهر را به آزمایشگاهی اجتماعی بدل کرد. برای بالزاک، پاریس نهفقط یک مکان، بلکه نماد کل جامعه مدرن بود؛ جایی که جاهطلبی، فساد، عشق و خیانت درهم میآمیختند.
در آثار بالزاک، تاریخ همیشه در پسزمینه حضور دارد. شخصیتهای داستانی راویان تاریخ هستند، اشرافیت زوالیافته، بورژوازی در حال صعود، روشنفکران سرگشته و دهقانانی که میان سنت و مدرنیته گرفتارند. بدینسان، کمدی انسانی بیش از آنکه مجموعهای از داستان و رمان باشد، به نوعی «تاریخ اجتماعی فرانسه» است.
بالزاک در زمانهای زیست که فرانسه در حال عبور از قرون کهن به دوران مدرن بود، تغییر نظامهای سیاسی، ظهور سرمایهداری و تحول ارزشها، زمینه اصلی اندیشه و تخیل او را شکل داد. بنابراین برای درک کامل آثار بالزاک باید او را در متن تاریخ پرآشوب قرن نوزدهم دید. نویسندهای که نهتنها سرگذشت شخصیتهای خیالی، بلکه سرگذشت یک ملت در حال دگرگونی را روایت کرد.
بالزاک؛ راوی کلانروایت جامعه
مطالعه آثار بالزاک نیازمند صبر، آگاهی تاریخی و نگاهی تحلیلی است. اگرچه گشودن صفحات کمدی انسانی میتواند دشوار باشد؛ این مجموعه نهتنها گنجینهای ادبی که کتابخانهای از مطالعات اجتماعی است که در آن میتوان قدرت، پول، عشق و اخلاق را در تعامل دید. از این منظر، مواجهه با آثار بالزاک به معنای روبهرو شدن با یکی از نخستین و مهمترین تلاشهای ادبی برای بازنمایی جامعه به عنوان یک نهاد زنده و پویاست.
انتهای پیام/