تکمیل طرح‌های زیرساختی در سیستان و بلوچستان

شیما جهانبخش؛ گروه ایران زمین : عبور میانگین پیشرفت فیزیکی طرح‌های مصوب سفر دولت چهاردهم از مرز ۷۵ درصد و ثبت تخصیص اعتباری بیش از ۱۰۳ درصد، تنها یک گزارش آماری نیست، بلکه بیانگر شکل‌گیری یک الگوی اجرایی تازه در مدیریت توسعه این استان است؛ الگویی که بر سرعت، نظارت و الزام به نتیجه تأکید دارد.
در این میان، تکمیل پروژه‌های کلان زیرساختی به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل، انرژی و آب، به‌عنوان ستون فقرات این تحول، بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه قرار گرفته است. راه‌آهن چابهار–زاهدان که سال‌ها به‌عنوان یک مطالبه راهبردی مطرح بود، اکنون در آستانه تکمیل قرار دارد؛ شبکه راه‌های اصلی استان در حال توسعه است و پروژه‌های متعددی در حوزه‌های مختلف، به خط پایان نزدیک شده‌اند. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که سیستان و بلوچستان به‌واسطه موقعیت جغرافیایی خاص خود، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین گره‌های اتصال ایران به تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود.
همزمان، افزایش نظارت‌های میدانی و تأکید بر پاسخگویی مدیران اجرایی، نشان می‌دهد که دولت چهاردهم تلاش دارد از تجربه‌های گذشته فاصله بگیرد و با تمرکز بر «تحقق» به‌جای «اعلام»، روند توسعه را پیش ببرد. در این مسیر، دستگاه‌هایی که منابع مالی دریافت کرده‌اند اما پیشرفت متناسب ندارند، زیر ذره‌بین ارزیابی قرار گرفته‌اند؛ رویکردی که می‌تواند به ارتقای بهره‌وری در اجرای پروژه‌ها منجر شود. اکنون، با نزدیک شدن بسیاری از طرح‌ها به مرحله بهره‌برداری، سیستان و بلوچستان در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه قرار دارد؛ مرحله‌ای که در آن، اثرات توسعه باید در زندگی روزمره مردم نمایان شود و شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی استان را دگرگون کند.
 
آغاز موج جدید بهره‌برداری
 «عطاءالله اکبری»، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان در تشریح آخرین وضعیت طرح‌ها در گفت‌وگو با «ایران» اظهار کرد: با تخصیص  بیش از ۱۰۳ درصدی اعتبارات، میانگین پیشرفت فیزیکی پروژه‌های مصوب سفر دولت چهاردهم  دراستان از ۷۵ درصد عبور کرده است. دراین راستا  بخش قابل توجهی از طرح‌ها وارد مراحل پایانی شده و به‌زودی موج تازه‌ای از بهره‌برداری پروژه‌های عمرانی در استان آغاز می‌شود. در واقع این  موضوع، نقطه شروع فهم تحولات اخیر در استان است؛ چراکه نشان می‌دهد نه‌تنها منابع مالی پروژه‌ها تأمین شده، بلکه بخش قابل توجهی از عملیات اجرایی نیز به انجام رسیده است. 
تمرکز بر زیرساخت
ستون اصلی تحول
در میـــــــان مجموعـــــــه پروژه‌هــــای تعریف‌شده، حوزه حمل‌ونقل به‌عنوان پیشران اصلی توسعه، سهم غالب را به خود اختصاص داده است؛ تمرکزی که با توجه به وسعت استان و نقش آن در کریدورهای تجاری، کاملاً قابل توجیه است.
اکبری در این‌باره توضیح داد: در نخستین سفر استانی دولت چهاردهم، ۳۴ مصوبه با مشارکت 8 وزارتخانه و اعتباری حدود ۳۴ تا ۳۵.۵ همت تصویب شد که بخش عمده آن به پروژه‌های زیرساختی اختصاص دارد. در این میان، وزارت راه و شهرسازی با ۱۶ مصوبه و حدود ۲۹ همت اعتبار، محور اصلی اجرای پروژه‌ها به شمار می‌رود. خروجی این تمرکز، اجرای حدود ۳۵۰ کیلومتر باند دوم و راه اصلی و ثبت پیشرفت ۸۲ درصدی در این بخش است؛ رقمی که نشان‌دهنده نزدیک شدن شبکه جاده‌ای استان به یک استاندارد قابل قبول است.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به روند اجرای طرح‌ها بیان کرد: بخشی از منابع تخصیص‌یافته هنوز وارد فاز اجرایی نشده و دستگاه‌های اجرایی باید در ماه‌های باقی‌مانده سال مالی روند اجرای پروژه‌ها را تسریع کنند.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان همچنین از پیشرفت قابل توجه پروژه راه‌آهن چابهار - زاهدان خبر داد و اظهار کرد: در کنار جاده‌ها، پروژه راه‌آهن چابهار–زاهدان نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین طرح‌های ملی، به مراحل پایانی رسیده است. این پروژه به حدود ۹۲ درصد پیشرفت رسیده و بخش عمده عملیات اجرایی آن به پایان رسیده و تنها مراحل تکمیلی باقی مانده است. نکته مهم این طرح‌ها این است که  تکمیل این مسیر ریلی، عملاً حلقه اتصال بنادر جنوبی به شبکه ریلی کشور را تکمیل می‌کند و می‌تواند جایگاه استان را در ترانزیت منطقه‌ای متحول سازد.
 
ناهمگونی در پیشرفت؛ چالش مدیریت اجرا
اکبری در ادامه به وضعیت سایر پروژه‌های دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد و گفت: طرح‌های وزارت نیرو با ۹۱ درصد تخصیص و ۶۷ درصد پیشرفت، وزارت علوم با ۹۰ درصد پیشرفت، وزارت بهداشت با ۸۸ درصد پیشرفت، وزارت ورزش و جوانان با ۹۱ درصد پیشرفت و سازمان حفاظت محیط‌زیست با ۳۷ درصد پیشرفت در حال اجرا هستند.
وی ادامه داد: با وجود پیشرفت قابل توجه در بسیاری از پروژه‌ها، بررسی عملکرد دستگاه‌ها نشان می‌دهد که این روند در همه بخش‌ها یکسان نیست. در حالی که پروژه‌های وزارت علوم، بهداشت و ورزش با پیشرفت‌های بالای ۸۸ تا ۹۱ درصد در آستانه تکمیل قرار دارند، برخی حوزه‌ها از جمله محیط‌زیست، با فاصله قابل توجهی از میانگین پیشرفت مواجه‌اند.
این مقام مسئول  با اشاره به این موضوع هشدار  داد: دستگاه‌هایی که منابع مالی دریافت کرده‌اند اما پیشرفت متناسب ندارند، باید در کوتاه‌ترین زمان روند اجرا را تسریع کنند؛ در غیر این صورت این موضوع در ارزیابی عملکرد مدیران لحاظ خواهد شد. این تأکید، نشان‌دهنده تغییر رویکرد مدیریتی از «تخصیص‌محوری» به «عملکردمحوری» است؛ تغییری که می‌تواند مانع از انباشت پروژه‌های نیمه‌تمام در آینده شود.
 
عبور از اجرا به بهره‌برداری
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندارسیستان و بلوچستان  با تأکید بر اینکه نقطه عطف فعلی در روند توسعه استان، نه صرفاً پیشرفت پروژه‌ها، بلکه ورود آنها به مرحله بهره‌برداری است، افزود: با تکمیل تدریجی طرح‌ها، موج جدیدی از افتتاح پروژه‌های عمرانی در هفته‌های پیش‌رو آغاز خواهد شد. این پروژه‌ها طیفی از حوزه‌های حیاتی شامل حمل‌ونقل، آب، انرژی و خدمات عمومی را در بر می‌گیرند و هدف آن‌ها، ارتقای کیفیت زندگی و کاهش فاصله استان با میانگین‌های توسعه‌ای کشور است. وی در ادامه با اشاره به آخرین وضعیت پروژه پل دوم حرمک در محور زاهدان – زابل – بیرجند اظهار کرد: نمونه مشخص این روند، پروژه پل دوم حرمک است که به‌زودی به بهره‌برداری می‌رسد و می‌تواند یکی از گلوگاه‌های ترافیکی مهم منطقه را برطرف کند. این پروژه از سال گذشته وارد فاز اجرایی شده و هم‌اکنون با پیشرفت فیزیکی مناسب در مراحل پایانی قرار دارد و بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، طی هفته آینده آماده بهره‌برداری خواهد بود.
اکبری با اشاره به سیاست‌های اجرایی استان در حوزه عمرانی تصریح کرد: برنامه‌ریزی مشخصی برای بهره‌برداری از پروژه‌های نیمه‌تمام انجام شده و بر این اساس، روند افتتاح تدریجی طرح‌های عمرانی در حوزه‌های مختلف آغاز می‌شود.
وی این پروژه‌ها را مرتبط با بخش‌های حمل‌ونقل، آب، انرژی شامل برق و گاز و سایر زیرساخت‌های توسعه‌ای عنوان کرد و گفت: هدف این است که پروژه‌ها به مرحله بهره‌برداری برسند تا آثار آن به‌صورت ملموس در زندگی مردم و شاخص‌های توسعه‌ای استان نمایان شود.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان تأکید کرد: هیچ‌گونه توقفی در روند اجرای پروژه‌ها پذیرفته نیست و دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند با رویکرد نتیجه‌محور، پروژه‌ها را تا مرحله نهایی بهره‌برداری پیگیری کنند.

برش

فعال سازی ظرفیت های اقتصادی سیستان و بلوچستان 

آنچه روند فعلی توسعه در سیستان و بلوچستان را متمایز می‌کند، پیوند میان توسعه زیرساختی و فعال‌سازی ظرفیت‌های اقتصادی استان است. سیستان و بلوچستان، با دسترسی به آب‌های آزاد، مرزهای فعال و منابع طبیعی گسترده، ظرفیت تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی را دارد؛ اما تحقق این ظرفیت‌ها، وابسته به تکمیل زیرساخت‌هاست.
در این چهارچوب، پروژه‌های عمرانی نه به‌عنوان هدف، بلکه به‌عنوان ابزار تعریف شده‌اند؛ ابزاری برای کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، تسهیل تجارت، جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال. مجموع تحولات نشان می‌دهد که سیستان و بلوچستان در حال عبور از یک دوره «توقف توسعه» به مرحله «شتاب در اجرا» است؛ مسیری که اگر با همین رویکرد ادامه یابد، می‌تواند به یک تغییر پایدار منجر شود.
به گفته  مسئولان استانی هیچ‌گونه توقفی در روند اجرای پروژه‌ها پذیرفته نیست و دستگاه‌ها موظف‌اند پروژه‌ها را تا مرحله نهایی بهره‌برداری پیگیری کنند. این گزاره را می‌توان چکیده رویکرد جدید در مدیریت توسعه استان دانست؛ رویکردی که اگر به‌درستی تداوم یابد، سیستان و بلوچستان را از حاشیه به متن توسعه کشور خواهد آورد.