سقاب اصفهانی: هدف ترامپ، تغییر ایران و تغییر رژیم بود / راه حل بحران انرژی کاهش مصرف است، نه افزایش تولید

رئیس سازمان بهینه سازی تأکید کرد: راه حل بحران انررژی کاهش مصرف است نه افزایش تولید و دولت به دنبال طراحی نظام انگیزشی و گفتگو با مردم است، نه اعمال دستوری و قطعی‌های بی‌رویه.

به گزارش مهر، اسماعیل سقاب اصفهانی رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، در حاشیه همایش کسب و کار در بحران، در جمع خبرنگاران گفت: ما ابتدا باید این را بپذیریم که در این جنگ نابرابر، هم ما به دشمن آسیب زدیم و هم خودمان هزینه پرداخت کردیم. دشمن به هیچ‌کدام از اهدافش نرسید؛ نه تغییر نقشه ایران، نه تغییر رژیم، نه اشغال و نه تسلیم ما. اما یک بخشی که ما در این تقابل هزینه دادیم، بخش انرژی بود.

وی عنوان کرد: با آسیب به تأسیسات انرژی و تشدید ناترازی، دشمن به برخی از تأسیسات تولید گاز و فرآورده‌های نفتی ما ضربه زد اما خوشبختانه نیروهای مسلح ما چنان بازدارنده عمل کردند که دشمن نتوانست ضرباتش را ادامه دهد و از پله‌های بعدی برنامه خود عقب‌نشینی کرد.

رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی اظهار کرد: با این حال، به همان اندازه که ضربه خوردیم، مشکل ناترازی انرژی مان هم بیشتر شد؛ ناترازی ای که ریشه در سال‌ها سیاست‌گذاری ناکارآمد در حوزه مصرف انرژی دارد. قبل از جنگ هم ناترازی داشتیم و همان زمان به مردم گفتیم که در بخش گاز و بنزین ناترازی جدی وجود دارد؛ چون بیشتر برق ما هم با گاز تولید می‌شود، در بخش برق هم با کسری مواجه بودیم و مردم قطعی‌هایی را شاهد بودند.

سقاب اصفهانی تأکید کرد: امسال سخت‌تر خواهد بود. امسال چون برخی از ظرفیت‌های تولید انرژی آسیب دیده، قطعاً شرایط سخت‌تر می‌شود؛ نه به این معنا که ظرفیت تولید کاملاً از بین رفته باشد بلکه آسیب ها قابل بازیابی است، اما به سرمایه زیادی نیاز دارد.

وی خاطرنشان کرد: ما اگر منفعل برخورد کنیم، باید منتظر باشیم ساعات قطعی برق بیشتر شود و صنایع با تعطیلی سنگین‌تری مواجه شوند اما دولت طراحی‌هایی انجام داده است. با وزیر نفت، وزیر نیرو، رئیس سازمان برنامه، رئیس بانک مرکزی و وزیر اقتصاد جلساتی داشته‌ایم و کارگروهی برای این موضوع تشکیل شده است. تلاش ما این است که طراحی، از جنس طراحی اجتماعی باشد؛ یعنی با مردم گفتگو کنیم، میزان ناترازی و خسارت را توضیح بدهیم، راه‌های برون‌رفت را بگوییم و با همکاری مردم به یک تصمیم مشترک برسیم. نمی‌خواهیم کسی را سورپرایز کنیم یا رفتار غافلگیرکننده داشته باشیم.

رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی بیان کرد: تولید جواب نمی‌دهد، مصرف باید تغییر کند. برای رفع این مشکل در بخش تولید، تقریباً راهکار کوتاه‌مدتی نداریم. تولید هم زمان می‌برد و هم منابع مالی. پس ناگزیر باید سیاست را به سمت مصرف بیاوریم. یا می‌توانیم دستوری عمل کنیم و بگوییم ساعاتی قطع می‌کنیم، یا می‌توانیم یک نظام انگیزشی طراحی کنیم. یعنی با مردم صحبت کنیم، نمودار واقعی مصرف را به آنها نشان بدهیم و بگوییم هر چقدر کمتر مصرف کنید، در منافع صرفه‌جویی شریک می‌شوید.

سقاب اصفهانی اضافه کرد: به دلیل ناترازی تجاری کشور، دیگر امکان واردات گسترده بنزین مثل قبل وجود ندارد. ما در مصرف گاز و در مصرف سوخت مایع مشکل داریم، همچنین در مصرف بنزین مشکل داریم. اما این مشکلات لاینحل نیستند. راه حل، کاهش مصرف است، نه افزایش تولید.

وی در تشریح پیشنهادات موجود خاطرنشان کرد: ما می‌توانیم سهمیه مشخصی برای مصرف انرژی در اختیار مردم قرار بدهیم و به آنها بگوییم برنامه‌ریزی کنند، حتی اگر مردم پذیرفتند بیشتر از سهمیه خود صرفه‌جویی کنند حاضریم منافع آن صرفه‌جویی را با آنها شریک شویم. نمی‌شود مثل پارسال مصرف کنیم و هیچ تغییری ندهیم. این تصور که مثل سال قبل بنزین مصرف کنیم و هیچ اتفاقی نیفتد، واقع بینانه نیست.

رئیس سازمان بهینه سازی و مدیریت راهبردی انرژی در ادامه تاکید کرد: آقای پزشکیان تأکید دارند که باید انرژی خورشیدی را توسعه بدهیم. دولت‌های قبلی این کار را نکرده‌اند، اما ما تلاش می‌کنیم. خواهش می‌کنم یک بار برای همیشه قبول کنیم که نمی‌توانیم این همه مصرف کنیم، چه با واردات باشد چه با تولید داخلی. باید هم تولید را افزایش دهیم و هم مصرف را کاهش دهیم. منظورم فقط مردم نیستند. صنعت، کشاورزی، خدمات، دولت، شهرداری‌ها؛ همه مصرف‌کننده هستند. همه باید کمک کنیم مصرف انرژی را کاهش دهیم.

سقاب اصفهانی با بیان اینکه نقش دولت، ایجاد رغبت است، گفت: دولت باید سیاست‌هایی اجرا کند که مردم بدون اجبار و از روی رغبت، مصرف را کاهش بدهند. بحث قیمت انرژی کمی پیچیده‌تر است. دولت در حال بررسی است. اگر به نتیجه برسیم، حتماً به مردم خواهیم گفت.

بازگشت به قبل از جنگ ۲ سال زمان می‌برد

سقاب اصفهانی معاون رئیس‌جمهور با بیان اینکه ناترازی انرژی عمیق‌تر شده، از برنامه دولت برای کاهش مصرف، اصلاح رفتار انرژی در بخش خانگی و حمایت از صنایع از طریق بهره‌وری خبر داد.

در همایش کسب‌وکار در بحران که به همت گروه رسانه‌ای اقتصادآنلاین و سازمان ملی کارآفرینی در حال برگزاری است، سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، در تشریح آخرین وضعیت کشور در شرایط پساجنگ، گفت کشور در یکی از پیچیده‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد و باید این دوره را بدون مقدمه‌چینی و با نگاه راهبردی ارزیابی کرد.

او افزود: ما در یک رویارویی سخت و پرهزینه قرار داشتیم، اما با وجود همه دشواری‌ها توانستیم در سطح راهبردی مسیر را با موفقیت طی کنیم. این نخستین‌بار در تاریخ معاصر است که ایران با کشوری وارد تقابل شده که از نظر اندازه و توان، بیش از ۱۵ برابر ما بوده و با این حال، در هیچ‌یک از شاخص‌های راهبردی دچار شکست نشده‌ایم.

اصفهانی تصریح کرد معیارهای پیروزی در جنگ‌های نامتقارن با جنگ‌های کلاسیک کاملاً متفاوت است و دشمن، به‌ویژه در مواضع رسمی و اظهارنظرهای شخصیت‌هایی مانند رئیس‌جمهور سابق آمریکا، هدف خود را «تغییر نقشه، تغییر جغرافیای سیاسی یا تغییر ساختار حاکمیت ایران» تعیین کرده بود، اما «هیچ‌یک از این اهداف محقق نشد».

معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، توضیح داد: امروز تمامیت ارضی کشور حفظ شده، انسجام داخلی نه‌تنها آسیب ندیده بلکه تقویت شده است. کارکردهای حیاتی اقتصاد ایران از بین نرفته؛ شاید در برخی بخش‌ها تضعیف شده باشد، اما همچنان سرپا و فعال است. مهم‌تر از همه، اراده سیاسی دشمن نتوانست بر ما تحمیل شود.
او خاطرنشان کرد که ایران نه زمین داده، نه اشغال شده، نه ساختار دولت فروپاشیده و نه اقتصاد از کار افتاده است و این در حالی است که «شاخص‌های مورد نظر دشمن دقیقاً برای ایجاد چنین فروپاشتی طراحی شده بود». به گفته او، این وضعیت «در طول ۲۵۰۰ سال گذشته ایران بی‌سابقه است» و طرف مقابل اکنون در حال طراحی «راه خروج از بن‌بست» است که خود ایجاد کرده است.

اصفهانی تأکید کرد کشور در شرایط فعلی باید آماده اقدامات ناگهانی و پرریسک احتمالی از سوی دشمن باشد و توضیح داد: «در چنین جنگ‌هایی، طرف مقابل هم‌زمان در میدان دیپلماسی مذاکره می‌کند و در میدان نظامی به‌دنبال تغییر طراحی‌هاست. بنابراین لازم است نقاط تعادلی را حفظ و وضعیت را مدیریت کنیم.»
او در عین حال بیان کرد که هر پیروزی بزرگی هزینه دارد و «پنهان کردن این حقیقت کار درستی نیست»، زیرا مردم در روزهای آینده نتایج را خواهند دید. وی افزود: «برخی ذخایر کشور آسیب دیده، بعضی میادین دچار چالش شده، بخشی از نیروها و صنایع آسیب دیدند. این‌ها هزینه‌های واقعی جنگ است و نباید برای مردم پنهان بماند.»

اصفهانی در بخش دیگری از سخنانش گفت خسارت‌های وارد شده در حوزه نفت، گاز، بنزین و گازوئیل کمتر از برآوردهای اولیه بوده، اما بازگشت به وضعیت پیش از جنگ ـ که خود نیز مطلوب نبود ـ «حدود یک‌ونیم تا دو سال» زمان می‌برد. او تاکید کرد: «ناترازی انرژی که پیش از جنگ هم چالش‌برانگیز بود، اکنون هم عمیق‌تر شده و هم آشکارتر.»

وی افزود دولت در یکی از سخت‌ترین دوره‌های تاریخی خود قرار دارد و با وجود پیچیدگی‌های سیاسی، محدودیت‌های خارجی و اتفاقات اخیر، «توانسته این مرحله سخت را با موفقیت مدیریت کند.»

معاون رئیس‌جمهور سپس به برنامه‌های سازمان برای امسال اشاره کرد و توضیح داد: «هدف اصلی ما این است که جریان انرژی برای بخش تولید ـ شامل صنعت، کشاورزی و خدمات ـ حداکثر ممکن حفظ شود. اگر برنامه‌ریزی نکنیم، امسال به‌ویژه در زمستان با کاهش شدید تأمین انرژی صنعت مواجه خواهیم شد.»

او بیان کرد که افزایش تولید انرژی یا متنوع‌سازی سبد انرژی کشور گرچه راهبردهای درستی هستند، اما «در کوتاه‌مدت پاسخگو نیستند» و در میان‌مدت و بلندمدت نتیجه خواهند داد. به گفته او، «راهبرد مؤثر کوتاه‌مدت کاهش مصرف و افزایش بهره‌وری است، نه صرفاً افزایش عرضه.»

اصفهانی تصریح کرد: «ما باید مصرف را هدف بگیریم. اینکه واحدی معدنی ۷۰ مگاوات مصرف کند اما با اصلاح تجهیزات و فناوری بتواند به ۵۰ مگاوات برسد، مسیر درست است. اقتصاد ایران سال‌ها درگیر فرسودگی صنعتی بوده و ظرفیت صرفه‌جویی بسیار بزرگی در این بخش وجود دارد.»

وی خاطرنشان کرد که ناترازی انرژی صنعت به‌شدت وابسته به مصرف بخش خانگی است و «تا زمانی که مصرف خانگی ۷۰ تا ۸۰ درصد بار شبکه را در پیک‌ها به خود اختصاص دهد، فشار بر صنعت ادامه خواهد داشت.» او گفت: «سیاست‌هایی که تنها صنعت را محدود می‌کنند اما بخش خانگی را رها می‌گذارند، کاملاً غلط‌اند.»

او سه راهبرد برای کاهش مصرف خانگی را توضیح داد: ۱. تعویض گسترده تجهیزات خانگی از سوی دولت؛ که به گفته او «هزینه‌بر و کم‌اثر» است.
۲. افزایش شدید قیمت انرژی؛ که به دلیل تجربه‌های ناموفق گذشته، «پایدار و قابل اجرا نیست».

۳. طراحی نظام انگیزشی مبتنی بر مشوق؛ یعنی «خانگی‌ها اگر کمتر از سهمیه مصرف کردند، مجاز باشند مازاد سهمیه را به صنعت بفروشند.»
اصفهانی توضیح داد: «برای اولین‌بار باید بپذیریم که سیاست‌های دستوری شکست خواهند خورد. مردم وقتی از صرفه‌جویی سود ببرند، مدل مصرف خود را اصلاح می‌کنند؛ بدون دستور، بدون اجبار.»

او افزود این مدل را می‌توان در صنعت نیز اجرا کرد؛ «به‌جای اینکه یارانه انرژی به نهاده تولید داده شود، باید به فناوری و نوسازی تجهیزات اختصاص یابد.»
وی تاکید کرد: «با این روش، مسئله ناترازی بدون کمک مستقیم دولت و با همان منابع موجود حل می‌شود؛ با اصطلاحی که من می‌گویم: با روغن خودش سرخ می‌شود.»

اصفهانی بیان کرد آینده سرمایه‌گذاری در ایران نه در تولید بیشتر انرژی یا تولید بیشتر لوازم خانگی، بلکه در «افزایش بهره‌وری و تغییر سبک زندگی» است. او گفت: «بخش بزرگی از بحران امروز اقتصاد ایران ناشی از بهره‌وری پایین است و این دوره بحرانی طلایی‌ترین فرصت برای اصلاح آن است.»

معاون رئیس‌جمهور در پایان تاکید کرد: رویکردهای دستوری و قهری پایدار نیستند. تجربه تاریخی ۴۰ سال گذشته نشان داده هر سیاستی که قرار بوده پس از شرایط اضطراری جمع شود، هرگز جمع نشده است. بنابراین باید از همین امروز با رویکرد درست وارد میدان شویم.

رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی با تاکید بر تغییر رویکرد حکمرانی گفت: دولت برای حکمرانی بار است و باید با واگذاری امور به بخش خصوصی، بساط دولت را از حکمرانی جمع کنیم.