پس از چند سال وقفه تولید بنزین با کیفیت بیشتر
بنزین سوپر داخلی برمی گردد
بنزین سوپر پس از چند سال عرضه محدود و توقف تدریجی، دوباره به چرخه تولید و توزیع بازمیگردد؛ تصمیمی که میتواند بخشی از نیاز خودروهای با فناوری بالاتر را پوشش دهد، هرچند پایداری آن همچنان به ظرفیت پالایشگاهها، وضعیت تأمین مواد مورد نیاز و مدیریت مصرف بنزین در کشور بستگی دارد.
براساس اعلام رسمی، دولت به پالایشگاههای کشور دستور داده است تولید بنزین باکیفیت موسوم به «بنزین سوپر» را از سر بگیرند.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که از سال ۱۳۹۸ به بعد، به دلیل رشد مصرف بنزین، فشار بر ظرفیت تولید داخلی و محدودیتهای فنی در برخی پالایشگاهها، عرضه بنزین سوپر در بسیاری از مناطق کشور متوقف شد یا تنها بهصورت محدود و مقطعی ادامه یافت. ازهمین رو، خبر ازسرگیری تولید این نوع سوخت، برای بخشی از مصرفکنندگان و فعالان حوزه انرژی، نشانهای از تغییر در سیاست تأمین سوخت و تلاش برای بهبود کیفیت عرضه در بازار بنزین تلقی میشود.
بنزین سوپر در تعریف فنی، سوختی با عدد اکتان بالاتر از بنزین معمولی است.
عدد اکتان، شاخص مقاومت سوخت در برابر احتراق زودرس یا پدیده «ناک» در موتور خودروست. هرچه این عدد بالاتر باشد، سوخت در موتورهای با نسبت تراکم بالا عملکرد پایدارتر و مناسبتری خواهد داشت. به همین دلیل، خودروهای مدرنتر، موتورهای توربوشارژ و خودروهایی با فناوری پیشرفتهتر، معمولاً برای حفظ راندمان، کاهش استهلاک و جلوگیری از آسیبهای فنی، به سوخت با اکتان بالاتر نیاز دارند. البته کارشناسان بارها تأکید کردهاند که بنزین سوپر برای همه خودروها الزام فنی ندارد و مزیت اصلی آن، نه افزایش چشمگیر قدرت موتور، بلکه کمک به عملکرد بهتر موتورهای سازگار با این سطح از کیفیت سوخت است.
سوختی قدیمی برای نیازهای جدیدتر
تولید بنزین سوپر در ایران سابقهای طولانی دارد و به دهههای پیش از انقلاب بازمیگردد. در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، همزمان با توسعه صنعت نفت و گسترش فعالیت پالایشگاههایی مانند پالایشگاه آبادان، تولید فرآوردههای نفتی در کشور افزایش یافت.
در همان دوره، با ورود گسترده خودروهای آمریکایی و اروپایی به بازار ایران، نیاز به سوخت با کیفیت بالاتر نیز بیش از گذشته مطرح شد. خودروهایی مانند شورولت، بیوک، کادیلاک، مرسدسبنز و برخی مدلهای پژو و رنو برای عملکرد استاندارد، به بنزینی با عدد اکتان بالاتر نیاز داشتند و به همین دلیل، بنزین سوپر بهتدریج وارد شبکه توزیع شد و در برخی جایگاههای مشخص عرضه میشد.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ و بهویژه در سالهای جنگ ایران و عراق، صنعت نفت کشور با فشار و آسیب جدی روبهرو شد. پالایشگاه آبادان، بهعنوان یکی از مهمترین مراکز پالایش کشور، بارها هدف حمله قرار گرفت و بخشی از ظرفیت تولید فرآوردههای نفتی کاهش یافت. در آن دوران، اولویت اصلی دولت تأمین سوخت عمومی، اداره حملونقل و مدیریت شرایط جنگی بود. در چنین فضایی، طبیعی بود که تولید و توزیع بنزین سوپر در مقایسه با بنزین معمولی در حاشیه قرار گیرد و سهم آن در بازار کاهش یابد.
با پایان جنگ و آغاز بازسازی زیرساختها در دهه ۱۳۷۰، موضوع کیفیت سوخت دوباره در کانون توجه قرار گرفت. ورود خودروهای ژاپنی، کرهای و بعدها خودروهای مونتاژی با فناوری جدیدتر، حساسیت نسبت به کیفیت بنزین را افزایش داد. این خودروها نسبت به سوخت کمکیفیت آسیبپذیرتر بودند و استفاده از بنزین نامناسب میتوانست موجب افت عملکرد، افزایش مصرف یا آسیب به برخی اجزای موتور شود. در نتیجه، توسعه تولید بنزین سوپر در برخی پالایشگاهها دوباره در دستور کار قرار گرفت و عرضه آن در تعدادی از جایگاهها از سر گرفته شد.
در دهه ۱۳۸۰، بنزین سوپر تقریباً به یکی از سوختهای ثابت در جایگاههای کلانشهرها تبدیل شد. در این دوره، افزایش تعداد خودروهای خارجی و رشد آگاهی عمومی نسبت به کیفیت سوخت، تقاضا برای این نوع بنزین را بالا برد. با این حال، از همان زمان نیز کارشناسان تأکید میکردند که استفاده از بنزین سوپر تنها زمانی مزیت واقعی دارد که موتور خودرو برای این سطح از اکتان طراحی شده باشد؛ در غیراین صورت، مصرف آن لزوماً به معنای بهبود محسوس عملکرد خودرو نخواهد بود.
چرا بنزین سوپر از دسترس خارج شد؟
با وجود رشد تقاضا، تولید بنزین سوپر در ایران همواره با محدودیتهایی همراه بوده است. تولید این نوع بنزین به فرآیندهای پیچیدهتر پالایشی و در مواردی استفاده از مواد افزودنی خاص برای افزایش عدد اکتان نیاز دارد. به همین دلیل، بنزین سوپر نسبت به بنزین معمولی هزینه تولید بالاتری دارد و تولید مستمر آن به ظرفیت عملیاتی مناسب در پالایشگاهها وابسته است.
از اواخر دهه ۱۳۹۰ و همزمان با رشد شدید مصرف روزانه بنزین، فشار بر پالایشگاههای کشور افزایش یافت. افزایش تعداد خودروها، فرسودگی ناوگان حملونقل، قیمت پایین سوخت، رشد سفرهای شهری و بینشهری و نبود اصلاحات مؤثر در سمت تقاضا، از جمله عواملی بودند که مصرف بنزین را در برخی مقاطع از ظرفیت تولید داخلی فراتر بردند. در چنین شرایطی، طبیعی بود که اولویت پالایشگاهها بیشتر بر تأمین بنزین عمومی متمرکز شود تا تولید محصولی که هزینه و حساسیت تولید بالاتری دارد.
از سال ۱۳۹۸ به بعد، این روند پررنگتر شد و در سالهای بعد، عرضه بنزین سوپر در بسیاری از شهرها یا بهطور کامل متوقف شد یا تنها بهصورت محدود و مقطعی ادامه یافت. در این دوره، یکی از دلایل مطرحشده برای این وضعیت، کاهش ظرفیت واقعی تولید در برخی پالایشگاهها و محدودیت در تأمین خوراک مناسب برای تولید بنزین با اکتان بالا بود. علاوه براین، فرسودگی بخشی از تجهیزات پالایشی و کندی در اجرای طرحهای نوسازی، امکان تولید پایدار و گسترده این نوع بنزین را محدود کرد.
در کناراین عوامل، تحریمهای نفتی نیز بر وضعیت تولید بیتأثیر نبود. بخشی از افزودنیهای مورد نیاز برای ارتقای عدد اکتان، وابستگی وارداتی داشت و محدودیتهای بینالمللی، تأمین این مواد را دشوارتر کرد. این موضوع، علاوه بر هزینه، بر استمرار تولید نیز اثر گذاشت. از همین رو، در دورهای که کشور با فشار همزمان رشد مصرف و محدودیتهای تأمین روبهرو بود، بنزین سوپر بهتدریج از سبد ثابت عرضه کنار رفت و دسترسی به آن برای بسیاری از مصرفکنندگان دشوار شد.
ازسرگیری تولید پاسخ به یک نیاز محدود اما واقعی
تصمیم اخیر دولت برای ازسرگیری تولید بنزین سوپر را میتوان تلاشی برای پاسخ به نیاز بخشی از بازار سوخت کشور دانست؛ بازاری که در سالهای اخیر، بویژه برای خودروهای جدیدتر و حساستر، با کمبود این نوع سوخت مواجه بوده است. در عمل، نبود بنزین سوپر در سالهای گذشته باعث شده بود مالکان برخی خودروها به استفاده از مکملهای غیراستاندارد یا افزودنیهای متفرقه روی بیاورند؛ موادی که در بسیاری از موارد، نهتنها تضمینی برای بهبود کیفیت سوخت نداشتند، بلکه بعضاً میتوانستند به موتور خودرو نیز آسیب بزنند. از این منظر، بازگشت بنزین سوپر میتواند بخشی از این نیاز را از مسیر رسمی و تحت نظارت پاسخ دهد. با این حال، ازسرگیری تولید بنزین سوپر را نباید بهمعنای حل مسأله اصلی در بازار بنزین کشور تلقی کرد. واقعیت این است که چالش اصلی، همچنان ناترازی میان تولید و مصرف بنزین است. تا زمانی که مصرف با شتاب بالا رشد میکند و ظرفیت پالایشی یا بهرهوری مصرف متناسب با آن اصلاح نمیشود، هر تصمیمی برای افزایش کیفیت یا تنوع سبد سوخت، در معرض فشار تقاضا قرار خواهد داشت. در چنین شرایطی، اگر دوباره اولویت به سمت تأمین بنزین عمومی متمایل شود، بنزین سوپر ممکن است بار دیگر در حاشیه قرار گیرد.
بازگشت بنزین سوپر، با یک شرط مهم
پایداری این تصمیم به مجموعهای از عوامل وابسته است؛ از جمله توان پالایشگاهها برای تولید مستمر، دسترسی به مواد و افزودنیهای مورد نیاز، وضعیت فنی واحدهای پالایشی و البته مدیریت مصرف بنزین در کشور. اگر ازسرگیری تولید بنزین سوپر صرفاً بهعنوان یک اقدام مقطعی دنبال شود، نمیتوان انتظار داشت که این سوخت دوباره به شکل پایدار و گسترده در جایگاهها در دسترس باشد. اما اگر همزمان با این تصمیم، برنامهریزی برای بهبود کیفیت پالایش، نوسازی تجهیزات و کنترل رشد مصرف نیز دنبال شود، بازگشت بنزین سوپر میتواند معنایی فراتر از یک اقدام کوتاهمدت پیدا کند.
در مجموع، ازسرگیری تولید بنزین سوپر را باید نشانهای از تلاش برای بازگرداندن بخشی از کیفیت ازدسترفته در سبد سوخت کشور دانست. این اقدام، هرچند مسأله بنزین را بهطور ریشهای حل نمیکند، اما برای بخشی از خودروهای نیازمند سوخت با اکتان بالاتر، اهمیت واقعی دارد. پرسش اصلی این است که آیا این بار تولید و عرضه بنزین سوپر بهصورت پایدار ادامه خواهد یافت یا زیر فشار ناترازی بنزین، دوباره به سوختی کمیاب و مقطعی تبدیل میشود.
انتهای پیام/