اگر شاه هم قدرتمند می‌شد اسرائیل به آن حمله می‌کرد

علی ربیعی دستیار اجتماعی رئیس جمهور عصر روز دوشنبه در نشست رونمایی کتاب «بر لبه تنهایی»؛ روایت کلان راهبرد امنیت ملی ایران اثر دکتر ولی نصر استاد سرشناس دانشگاه جانز هاپکینز که توسط وحید عابدینی و فاطمه سادات موسوی کریمی به زبان فارسی ترجمه و در ایران منتشر شده، گفت این کتاب از منظر اینکه ایده‌ای قانع‌کننده از چرایی وضع ایران ارائه می‌دهد قابل تقدیر است. نگاه کنید به مباحث صدا و سیما که وضع امروز ایران را ترسیم می‌کند! چه مبانی را مطرح می‌کنند، مبانی که با وجدان جمعی جامعه و هویت خواهی ایرانی بسیار متفاوت است، از این جهت من از ایشان فارغ از استدلال‌هایی که ممکن است با برخی از آنها موافق یا مخالف باشم قدردانی می‌کنم.

به گزارش ایسنا،‌ وی گفت: اولین چیزی که کتاب در ذهنم ایجاد کرد؛ دو درس آموزه و چالش تحت این عنوان بود که یا وابسته هستی یا می‌جنگی! و برای سیاستگذار قابل تامل است. کتاب همچنین از این جهت ارزشمند است که نسل جدید را با گذشته ایران و زیست پدران و کوشش‌ آنان برای حفظ این سرزمین آشنا می‌کند نسلی که نه تنها گذشته را درک نکرده بلکه دچار گمراهی هم شده است.

ربیعی افزود: از طرفی در حالی که بخشی از روشنفکری ما به نوعی دچار خودزنی تاریخی، فرهنگی شده است که باعث شده ما فهم عمیق‌تری از گذشته به دست نیاوریم این روشنگری‌ها می تواند کمک کننده باشد.

دستیار اجتماعی رئیس جمهور گفت: چقدر باید برای این نسل جدید هزینه می‌کردیم که واقعیت نظام جهانی برایش مشخص و نسبت ایران با نظام جهانی را بفهمد. نقش قدرت های خارجی در ایران و اینکه ایران ناخواسته به تنش‌ها کشیده شده و اینکه گویی ایران یک موجود بیمار است که به خودآزاری مشغول است بدون دخالت هیچ عامل خارجی. 

وی تاکید کرد که این کتاب به تمامیت ذهنی ایرانیان قطعاً کمک خواهد کرد. این کتاب درس تاریخ برای ماست. متاسفانه بسیاری از دروس تاریخی از کتاب‌های درسی حذف شدند. سال ۸۷ من به همراه آقای مهندس موسوی که خیلی دلم براش تنگ می‌شود، موسسه‌ای تشکیل دادیم به نام «فرهنگ و تمدن ایران زمین» (فتا). در این موسسه بحث می‌کردیم و یکی از موضوعات این بود که مهندس می‌گفت، ما باید حسرت از دست رفتن سرزمین‌های از دست داده را زنده نگه داریم. معتقدم در این بحث مبانی جدی امنیت ملی و هوشمندی تاریخی و هوش فرهنگی و تمدنی ایران در این بحث نهفته بود و نباید این ها را فراموش کنیم.

ربیعی گفت: شاید رایج‌ترین نقد به این کتاب این باشد که آیا واقعا کل سیاست خارجی و امنیت ملی ایران را فقط با یک مفهوم توضیح داد؟ هرچند این مفهوم بسیار جذاب باشد؟ البته من به ترجمه اسم این کتاب اشکال وارد می‌کنم؛ چون مفهومی رو تسلط می‌دهد به فرایندی که متصلب نیست. نه «تنهایی»، نه «استقلال» که دو عنصر ثابت این کتاب هستند، به رغم تحمیل ژئوپولتیک که درست است، اما هر دوی این تعاریف وابسته به درک هر دوره زمانی خود هستند.

وی تاکید کرد: تنهایی ایران و تنهایی استراتژیک که در چند دهه اخیر خیلی در موردش بحث شده و اینکه آیا ما محکوم به تنهایی هستیم؟، من قائل به این پرسش نیستم. تنهایی یک انتخاب است. درست است ژئوپلتیک چیزهایی را تحمیل می‌کند ولی بازی در این ژئوپلتیک یک انتخاب است. من به کسانی که می‌گویند یا در نقطه تخاصم یا در نقطه نوکری با غرب بیاستید انتقاد دارم و معتقدم می‌توان بین این دو، در نقاط مختلفی ایستاد. اساسا تنهایی یک انتخاب است و تنها نبودن هم یک انتخاب است؛ آگاهانه یا ناآگاهانه. آیا ترامپ در هر دو دوره ریاست جمهوری‌اش تنها نمانده است؟ در دور اول ترامپ در چند جلسه شورای امنیت، بیش از دو رای کشورها را با خودش همراه نکرد و امروز در جهان نتایج اقداماتش جز تنهایی برای او چیز دیگری در بر نداشته است. بنابراین معتقدم حتی قدرت بزرگی مثل آمریکا هم می تواند در مقطعی خاص تنها بماند.

این مقام دولت چهاردهم درباره استقلال و استقلال‌طلبی در ایران گفت: مرز باریکی بین استقلال و انزوا داریم. استقلال یک پدیده آنی نیست، یک مفهوم پویاست و در هر دوره‌ای می‌تواند متفاوت باشد. استقلال اساساً یک فرایند است و اگر این نگاه را نداشته باشیم ما از استقلال نمی‌توانیم یک مفهوم مشخصی به دست بیاوریم. آیا ایستادن در این نقطه (فعلی) با غرب و ایالات متحده استقلال ما را از بین می‌بره؟ همانطور که نقطه تخاصم در صدا و سیما می‌گوید: خیر.

وی خاطرنشان کرد ما باید بر اساس مدیریت فرایند استقلال خود را تعریف و به منافع‌ جاری‌مان پیوند بزنیم.

ربیعی با بیان اینکه کتاب به انقلاب اسلامی ۵۷ نیز اشاره کرده است گفت: معتقدم انقلاب ۱۳۵۷ یک خودشناسی را در ایران رقم زد. هیچ تردیدی نیست انقلاب یک محتوایی سیاسی ـ مذهبی با خود آورد و این محتوا وارد روح خفته ایرانی شد. بعضی شعارهای آن روزها جالب بود که البته نوعی هوشمندی در آن بود؛ «چین، شوروی، آمریکا دشمنان خلق ما». روند در آن ایام سیال و متکی به شرایط بود و انقلاب یک احساس ضرورت خودکفایی و استقلال را وارد فرهنگ ما کرد که در این شعارها هم مستتر بود. ما در وجه تکاملی انقلاب هم‌چنان در حال تکامل این استراتژی کلان هستیم. در همین جنگ‌های اخیر که من دفاع میهنی می‌نامم، مثل فروپاشی شوروی، قطبی شدن جهان، اتفاقی است که نمی‌توانیم نادیده بگیریم. 

وی درباره آمریکاستیزی از سوی ایران گفت: به نظر من فلسفه وجودی انقلاب، استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی است. به اعتقاد من ذات انقلاب ظلم ستیزی است. واقعا آمریکا خودش را مسئول مقابله با ایران کرد. اگر شاه هم قدرتمند می‌شد اسرائیل به آن حمله می‌کرد؛ به خاطرات علم مراجعه کنید، در اسناد ساواک هم هست. شاه نگران اسرائیل بود در اینجا من مسائل ژئوپولیتیک را درباره ایران قبول دارم. به نظرم آزادی و جمهوریت هم بسیار در فلسفه وجودی انقلاب قوی بود. بدون تردید ما در بعد استقلال بسیار درخشان عمل کردیم البته می‌شد نوعی استقلال طلبی را با توسعه همراه کرد اما در کل معتقدم باید مراقب این دو عنصر هم باشیم.

این مقام دولت چهاردهم گفت: این کتاب اگر بگوید جنگ دولت ـ ملت سازی کرد به نظر من چند ماه اول انقلاب را نادیده می‌گیرد و این یک اتفاق بزرگ است. ملت دولت سازی ها را «انتخابات‌ها» انجام دادند. اصلاً به اعتقاد من ما حرف از میهن می‌زدیم مفهوم میهن بدون مردم بود. خیلی‌ها میهن دوست بودند اما مردم دوست نبودند و به نظر من شاه این‌طور بود. البته این دیدگاه من است. خیلی‌ها ممکن است این طور فکر کنند؛ یک ظرفی را می‌خواهند اما مظروفش را به نسبت عادلانه نمی‌خواهند اما معتقدم دولت ـ ملت سازی انتخاباتی را ریشه اصلی انقلاب می‌دانم و اتفاقاً معتقدم مشروعیتی که انقلاب به دولت داد، باعث شد که ما ۸ سال بتوانیم مقاومت کنیم.

ربیعی افزود: به نظر من آقای دکتر نصر درست دیدند ولی نمی‌توانیم نتیجه بگیریم و بگوییم دولت ملت سازی کرد؛ جنگ نیرو و نهاد ساخت. نسبت دولت است که ملت‌سازی می‌کند. متاسفانه چهره‌ای از انقلابیون نسل اول که به جنگ رفتند نشان دادند که متناسب با واقعیت نبود و چهره لطیف و نخبگی‌شان نادیده گرفته شد، در حالی که اینها شاگرد اول‌های دانشگاه‌های کشور بودند. بنابراین من موافق نیستم که بگوییم جنگ تحمیلی عراق، ملت‌ ـ دولت‌سازی کرد.

وی در بخشی از اظهاراتش خاطرنشان کرد: هر جامعه‌ای بخواهد پس از جنگ و بحران با سیاست‌های گذشته به زندگی خود ادامه دهد، قطعا محکوم به شکست است. این مساله‌ای قطعی است. بعد از همین جنگ ما نیاز به تغییرات اجتماعی فرهنگی اقتصادی و سیاسی دارمی و قطعا در این میان نمی توان با قطع اینترنت ادامه داد. همین‌طور ما نیاز به گردش نخبگان داریم.