«کول بیز» چیست و چرا باید به فرهنگ تبدیل شود؟

«کول بیز» (Cool Biz) مخفف دو کلمه انگلیسی Cool Business به معنای «کسب و کار خنک» یا «کار خنک» است. این عنوان برای کمپین ملی ژاپن انتخاب شد که در سال ۲۰۰۵ توسط وزارت محیط زیست این کشور راه اندازی شد.

کمپین «کول بیز» در سال ۲۰۰۵ و در چارچوب سیاست های کاهش انتشار گازهای گلخانه ای آغاز شد. هدف اصلی این طرح، کاهش وابستگی ادارات و ساختمان های عمومی به سیستم های سرمایشی از طریق تنظیم دمای کولرها روی حدود ۲۸ درجه سانتی گراد و تغییر الگوی پوشش کارکنان بود.

بر اساس این برنامه، کارکنان دولت و شرکت های خصوصی تشویق شدند در ماه های گرم سال بدون کت و کراوات و با لباس های سبک تر در محیط کار حاضر شوند تا امکان افزایش دمای محیط های اداری و در نتیجه کاهش مصرف برق فراهم شود.

وزارت محیط زیست ژاپن در گزارشی درباره نتایج نخستین سال اجرای این طرح اعلام کرد که آگاهی عمومی از کمپین «کول بیز» به بیش از ۹۵ درصد رسید و اجرای آن به کاهش قابل توجه انتشار دی اکسید کربن منجر شد.

موفقیت اولیه این طرح باعث شد دولت ژاپن آن را به یکی از برنامه های ثابت مدیریت مصرف انرژی تبدیل کند. آژانس بین المللی انرژی (IEA) نیز در ارزیابی سیاست های بهره وری انرژی ژاپن، «کول بیز» را یکی از نمونه های موفق تغییر رفتار اجتماعی در حوزه انرژی معرفی کرده و آن را نمونه ای از سیاست های کم هزینه اما پربازده در مدیریت تقاضا دانسته است.

کارشناسان معتقدند یکی از دلایل موفقیت این طرح، تمرکز بر اصلاح رفتار مصرف کنندگان به جای اتکا صرف به توسعه ظرفیت تولید انرژی بود. در این الگو، صرفه جویی انرژی به یک هنجار اجتماعی تبدیل شد و با همراهی رسانه ها، نهادهای دولتی و بخش خصوصی، به تدریج در فرهنگ اداری ژاپن نهادینه شد.

اهمیت این برنامه پس از زلزله و سونامی بزرگ شرق ژاپن در سال ۲۰۱۱ افزایش یافت؛ حادثه ای که به تعطیلی بخشی از نیروگاه های هسته ای این کشور انجامید و نگرانی ها درباره کمبود برق را تشدید کرد.

در همین راستا، نسخه توسعه یافته این برنامه با عنوان «سوپر کول بیز» (Super Cool Biz) اجرا شد. پایگاه تخصصی «ژاپن برای پایداری» (Japan for Sustainability) گزارش داده است که در این مرحله، علاوه بر پوشش غیررسمی تر در محیط کار، اقداماتی مانند دورکاری، کاهش ساعات حضور در ادارات و مدیریت مصرف تجهیزات سرمایشی نیز مورد توجه قرار گرفت.

روزنامه ژاپنی «جاپن تایمز» نیز در تحلیل خود تأکید کرده است که موفقیت «کول بیز» تنها به کاهش مصرف برق محدود نشد، بلکه به تدریج نگاه جامعه ژاپن به مصرف انرژی و حتی فرهنگ پوشش در محیط های کاری را تغییر داد.

پایگاه اطلاع رسانی دولت ژاپن نیز هدف این برنامه را فراتر از صرفه جویی مقطعی دانسته و آن را بخشی از راهبرد بلند مدت این کشور برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و ارتقای بهره وری انرژی معرفی کرده است.

در شرایطی که ایران نیز در سال های اخیر با رشد مصرف برق در فصل تابستان و ناترازی میان تولید و مصرف انرژی مواجه بوده است، برخی کارشناسان بر لزوم توجه به الگوهای مدیریت تقاضا تأکید دارند.

در همین چارچوب، مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران نیز اخیرا در نشستی تخصصی با موضوع مدیریت بحران آب و انرژی، با تاکید بر اهمیت اصلاح الگوی مصرف گفت که کاهش مصرف انرژی به معنای افت کیفیت زندگی نیست و می توان با تغییر عادت های ساده روزمره، مصرف را بهینه کرد. وی در اقدامی نمادین از حاضران خواست برای کاهش مصرف انرژی، کت های خود را از تن خارج کنند؛ اقدامی که به عنوان نمونه ای از فرهنگ سازی رفتاری در مدیریت مصرف مورد توجه قرار گرفت.

به گزارش ایرنا، کارشناسان معتقدند چنین رویکردهایی، در کنار تجربه هایی مانند «کول بیز»، نشان می دهد مدیریت انرژی تنها به توسعه زیرساخت ها محدود نیست، بلکه تغییر رفتار مصرف کننده می تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه برق ایفا کند.

در نهایت، تجربه ژاپن و نمونه های مشابه نشان می دهد که امنیت انرژی نه فقط در نیروگاه ها و خطوط انتقال، بلکه در سبک زندگی و تصمیم های روزمره شهروندان نیز شکل می گیرد؛ جایی که تغییرات کوچک می تواند به نتایج بزرگ در سطح ملی منجر شود.