«ایران» چالشهای اجرای قوانین جدید داوری در لیگ برتر فوتبال را بررسی میکند
قضاوت مدرن بدون تکنولوژی!
داوری در فوتبال ایران سالهاست از متن مسابقات پیشی گرفته است؛ اما نه بهواسطه دقت و اقتدار، بلکه بهدلیل انباشت حاشیهها، اعتراضها و بیاعتمادی تیمها به برخی از داوران. سوت داوران در بسیاری از بازیها، بهجای آنکه نقطه پایان اختلاف باشد، خود به آغاز موجی از جنجال تبدیل میشود؛ چرخهای تکراری که هر هفته با شدتی بیشتر بازتولید میشود و نشانی از فروکشکردن ندارد.
گروه ورزشی، سینا حسینی: در چنین اتمسفری، خبر اجرای قوانین جدید داوری از سوی کمیته داوران فدراسیون فوتبال جهان-آنچه در بالاترین سطح فوتبال جهان به اجرا درآمده- بیش از آنکه در لیگ برتر ایران امیدآفرین باشد، نگرانی قابلتوجهی را به بدنه فوتبال تزریق کرده است. تصمیمی که اگرچه در ظاهر گامی بهسوی همگامی با فوتبال روز دنیاست، اما در عمل پرسشهای جدی درباره میزان آمادگی فوتبال ایران ایجاد میکند.
جام جهانی ۲۰۲۶ را میتوان ویترین داوری مدرن دانست؛ جایی که فناوریهای پیشرفته، از VAR توسعهیافته تا سیستمهای نیمهخودکار آفساید و تحلیلهای مبتنی بر هوش مصنوعی، نقشی تعیینکننده در تصمیمگیریها ایفا کردند. هرچند این تغییرات با واکنشهایی از سوی مربیان و مدیران همراه شد، اما کمیته داوران فیفا بر اجرای آنها پافشاری کرد و اکنون این قوانین، بهعنوان استانداردی جهانی، مسیر خود را به لیگهای داخلی کشورهای عضو باز کردهاند.
ولی مسأله اصلی فاصله میان «استاندارد جهانی» و «واقعیت داخلی» است. اجرای هر قانون، بدون فراهمبودن زیرساختهای لازم، نهتنها پیشرفت محسوب نمیشود، بلکه میتواند به تشدید چالشهای موجود در این حوزه منتهی شود. فیفا پیش از اجرای این تغییرات، سرمایهگذاری گستردهای در حوزه آموزش داوران و ایجاد زیرساختهای فنی انجام داده؛ مسیری که در فوتبال ایران هنوز بهطور کامل طی نشده است.
نمونه روشن این شکاف، وضعیت کمکداور ویدیویی (VAR) در ایران است؛ سیستمی که در فوتبال حرفهای جهان بهصورت ثابت و یکپارچه در ورزشگاهها مستقر است، اما در ایران بهصورت سیار میان ورزشگاهها جابهجا میشود. نتیجه این وضعیت، اختلالهای مکرر در روند مسابقات بوده است؛ تا جایی که در برخی بازیها، VAR در عمل از دسترس خارج شده و مسابقه بدون کوچکترین بهره وری از این سیستم برگزار شده است، اتفاقی کمسابقه در سطح حرفهای فوتبال جهان. در چنین شرایطی، نهتنها دقت تصمیمگیری افزایش نمییابد، بلکه زمینه برای اعتراضهای بیشتر نیز فراهم میشود.
باید این واقعیت آشکار را پذیرفت که انتظارات هواداران در مقطع کنونی بهکلی تغییر کرده است. تجربه تماشای جام جهانی ۲۰۲۶ با بهرهگیری از فناوریهای روز، سطح جدیدی از دقت و شفافیت را در ذهن مخاطب ایرانی تثبیت کرده است. اکنون هوادار، همان استاندارد را از لیگ داخلی مطالبه میکند؛ مطالبهای که در نبود زیرساختهای لازم، به شکاف بیشتر میان انتظار و واقعیت منجر خواهد شد و به افزایش تنش و بیاعتمادی دامن میزند.
نگاهی به لیگهای معتبر اروپایی نشان میدهد که موفقیت داوری مدرن، صرفاً به استفاده از VAR محدود نمیشود. آنچه این سیستم را کارآمد کرده، یکپارچگی زیرساخت، ثبات در اجرا و آموزش مستمر داوران است. در این چارچوب، فناوری نقش مکمل دارد، نه جایگزین. حتی استفاده از هوشمصنوعی نیز در خدمت کاهش خطای انسانی قرار گرفته است، نه حذف آن.
بر این اساس، اجرای قوانین جدید داوری در فوتبال ایران، بدون آمادهسازی بسترهای لازم، میتواند به چالشی جدی تبدیل شود؛ چالشی که نهتنها کیفیت داوری را بهبود نمیبخشد، بلکه احتمالاً دامنه اعتراضها را نیز گستردهتر خواهد کرد.
راهکار بسیار روشن است، هرچند اجرای آن ساده نیست؛ توسعه زیرساختهای سختافزاری، بویژه استقرار دائمی و استاندارد VAR در ورزشگاهها، سرمایهگذاری هدفمند در آموزش داوران و حرکت تدریجی بهسوی بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی. ولی واقعیت آن است که به دلایل مختلف فنی و مدیریتی، اجرای کامل این مسیر در کوتاهمدت با محدودیتهایی مواجه است. تجربه جام جهانی نشان داد که داوری مدرن، ترکیبی از دانش، فناوری و مدیریت است، سه فاکتوری که بدون تحقق همزمان آنها، دستیابی به استانداردهای جهانی ممکن نیست.
فوتبال ایران اکنون در یک بزنگاه سرنوشتساز قرار گرفته است؛ یا با اصلاح ساختار و برنامهریزی دقیق، خود را با جریان روز فوتبال هماهنگ میکند، یا با اجرای شتابزده قوانین جدید، فاصله خود را با استانداردهای جهانی بیش از پیش افزایش خواهد داد.
حسین عسگری، رئیس پیشین کمیته داوران فوتبال در گفتوگو با «ایران»:
داوری بدون امکانات پیشرفته ممکن نیست
مهری رنجبر/ داوران ایرانی همزمان با آغاز رقابتهای لیگ برتر فوتبال از ۲۳ مردادماه، بر اساس قوانین جدید فیفا سوت میزنند؛ قوانینی که در جام جهانی به اجرا درآمد و فیفا اجرای آن را در تمامی مسابقات کشورهای عضو الزامی کرده است. حسین عسگری، رئیس پیشین کمیته داوران فدراسیون فوتبال، در گفتوگو با «ایران» توضیح داد:«اجرای این قوانین چندان دشوار نیست و آنچه اهمیت دارد، پرهیز از اجرای سلیقهای آنهاست. این قوانین بیشتر برای افزایش سرعت بازی و جلوگیری از اتلاف وقت در فوتبال طراحی شده و موضوع پیچیدهای نیست. اما نکته مهم این است که داوران نباید این قوانین را ساده تلقی کرده یا به صورت سلیقهای اجرا کنند. داوران اگر قوانین را درست به اجرا بگذارند، تیمها نیز در اجرای آن با آنها همکاری خواهند کرد.»
او با انتقاد از نحوه گزینش داوران شاغل در رقابتهای لیگ برتر گفت:«یکی از اشکالات بزرگ داوری فوتبال، انتخاب نسنجیده داوران است. دپارتمان داوری، موضوع داوران VAR را جدی نگرفته، در حالی که آنها حداقل باید سابقه قضاوت در بازیهای لیگ را داشته باشند. اما متأسفانه داوران زن بدون تجربه قضاوت در لیگ فوتبال مردان انتخاب شدهاند؛ در حالی که داوران VAR در جام جهانی، همگی داورانی باتجربه بودند که در بالاترین سطح قضاوت کردهاند. با این شرایط، بهتدریج و با شروع لیگ، مشکلات آشکار خواهد شد.»
رئیس پیشین کمیته داوران فدراسیون فوتبال با اشاره به وضعیت نامطلوب آمادگی جسمانی داوران ایران توضیح داد:«متأسفانه بسیاری از داوران فوتبال ایران از نظر جسمانی آمادگی لازم را ندارند و هیچکس هم به دنبال اصلاح این مسأله نیست. کار را تنها با برگزاری یک کلینیک دانشافزایی و بهروزرسانی قوانین پیش از شروع لیگ برتر به پایان میرسانند که بیشتر برای بالا بردن آمار است. حتی یک نفر هم نیست که بر آمادگی جسمانی داوران نظارت کند، در حالی که ۱۳ سال پیش فردی مسئول ارائه برنامههای آمادگی جسمانی و نظارت بر اجرای آنها بود. بدون تردید یکی از دلایل عدم حضور داوران ایران در لیگ نخبگان آسیا نیز همین موضوع است. در حالی که ما هفت داور الیت داریم، به نظر میرسد آسیا داوران ایرانی را نمیپذیرد. پیشتر ایران حداقل جزو سه کشور برتر داوری آسیا بود. ازبکستان، قطر و امارات در جام جهانی ۲۰۲۶ نماینده داوری داشتند، اما ایران نداشت؛ در حالی که در گذشته داوران ایرانی در لیگ باشگاهی امارات قضاوت میکردند. وقتی فدراسیون فوتبال برای داوری ارزش قائل نمیشود، نتیجهای بهتر از این حاصل نخواهد شد.»
عسگری در ادامه بر ضرورت توسعه فناوری در فوتبال ایران تأکید کرد و گفت:«وقتی فدراسیون نمیتواند سیستم VAR را به صورت ثابت در تمامی ورزشگاهها مستقر کند، نمیتوان به تحقق عدالت در فوتبال امیدوار بود. استفاده از فناوری، مسأله پیچیدهای مانند قضیه فیثاغورث نیست که با آن چنین برخوردی شود. وقتی فدراسیون شش دستگاه VAR وارد کرده، میتواند سه دستگاه دیگر نیز تهیه کند تا مشکل سختافزاری کمکداور ویدیویی بهطور کامل برطرف شود. البته نکته مهم این است که تعداد دوربینهای VAR به جای ۱۴ دوربین استاندارد، در حال حاضر به پنج دوربین محدود شده و این مسأله باعث میشود برخی صحنههای حساس بهدرستی نمایش داده نشوند. به همین دلیل VAR بهراحتی قادر به تشخیص آفساید نیست و کارشناسان نیز اعلام میکنند تصاویر واضح نیست. برای حل این معضل، باید اقدامات جدی انجام شود. تا زمانی که در حوزه زیرساخت با مشکلات اساسی مواجه هستیم، دستیابی به داوری مدرن در لیگ برتر امکانپذیر نخواهد بود.»
یاسرهمرنگ، کارشناس داوری در گفتوگو با «ایران»:
وعده توسعه تکنولوژی در فوتبال عملیاتی نشده است
پریسا غفاری/ در فاصله کمتر از دو هفته تا آغاز فصل جدید لیگ برتر، کمیته داوران فدراسیون فوتبال نیز آخرین مراحل آمادهسازی داوران را پیگیری میکند تا قضاوت مسابقات با شرایط و قوانین جدید آغاز شود. اما آیا اجرای این قوانین میتواند چالشهای فصل گذشته را از میان بردارد؟
یاسر همرنگ، کارشناس داوری در گفتوگو با «ایران» درباره اجراییشدن این قوانین میگوید: «فوتبال ایران جزئی از فیفاست و هر قانونی که از ۱۱ تیرماه تصویب شده است، باید در تمامی فدراسیونهای عضو فیفا به اجرا درآید؛ البته به شرط آنکه داوران قوانین را برای همه تیمها و افراد بهصورت یکسان اجرا کنند.»
او با اشاره به برگزاری کلاسهای توجیهی برای داوران تأکید میکند: «برای داوران کلاس توجیهی برگزار شد، اما بهدلیل نداشتن نماینده داوری در جام جهانی و لمس اجرای قوانین از نزدیک، در ارائه صحیح آن با مشکل مواجه شدیم و هیچ ضمانتی برای اجرای هماهنگ قوانین وجود ندارد. در حالیکه حضور مدرسان فیفا، نظارت بدون تبعیض بر داوران و ارائه آموزش یکسان، میتواند فصلی کمچالش را برای لیگ فوتبال رقم بزند.» همرنگ با اشاره دوباره به برگزاری کلاسهای توجیهی برای داوران فوتبال ایران میگوید: «اگر آموزشها برای تیمها نیز برگزار شود، همکاری بهتری میان تیمها و داوران شکل میگیرد. اما در مقطع کنونی خبری از برگزاری این کلاسها نیست؛ به همین خاطر در جریان لیگ برتر شاهد چالشهای جنجالی فراوانی خواهیم بود.» یاسر همرنگ نبود قضاوت یکسان را از عوامل ایجاد تنش در لیگ برتر میداند: «داوران و کمیته داوران همسو نیستند و اگر این روند ادامه پیدا کند، قطعاً در داوری پیشرفتی حاصل نخواهد شد. نهتنها در جام جهانی ۲۰۲۶ نمایندهای در بخش داوری نداشتیم، بلکه مطمئن باشید در دورههای بعدی نیز نخواهیم داشت. مسیر نادرستی در فوتبال و داوری در پیش گرفته شده که نشاندهنده ضعف مسئولان اجرایی است.» همرنگ به چالش کمبود فناوری در حوزه داوری فوتبال اشاره میکند و در اینباره میگوید: «باشگاههای سپاهان و گلگهر سیرجان این فناوری را بهصورت اختصاصی در اختیار دارند. همچنین ۶ دستگاه در اختیار فدراسیون است؛ به همین دلیل سازمان لیگ مسابقات را در دو روز برگزار میکند. ولی آسیبدیدگی برخی دستگاهها و نبود دوربینهای کافی در همه ورزشگاهها کار را دشوار کرده است. در این شرایط ، این دستگاهها از طریق زمینی با کامیون های حمل وار جابهجا میشوند.»
وی با اشاره به اهمیت بهرهگیری از فناوری در داوری نیز میگوید: «متأسفانه در دو سال اخیر، با وجود فراگیری تکنولوژی در فوتبال جهان، در فوتبال ایران پیشرفت چندانی نداشتهایم. ایکاش فدراسیون وعدههای خود درباره بلیت الکترونیک، کانون هواداران و بهرهگیری از فناوری روز را عملی میکرد. متأسفانه هیچیک از این وعدهها در حوزه توسعه تکنولوژی در فوتبال عملیاتی نشده و با این وضعیت، قطعاً چالشها در همه حوزهها، بویژه در بخش قضاوت، تشدید خواهد شد.»
محسن قهرمانی، کارشناس داوری در گفتوگو با «ایران»:
با امکانات محدود، امکان قضاوت مدرن نیست
گروه ورزشی/ فاصله میان امکانات داوری در فوتبال ایران با استانداردهای جهانی و نبود حرفهایسازی کامل داوران باعث شده لیگ برتر فوتبال ایران همچنان با چالشهای جدی روبهرو شود. محسنقهرمانی، کارشناس داوری، در گفتوگو با «ایران» ابراز امیدواری میکند که با فراهمسازی حداقل امکانات از سوی فدراسیون، امکان بهرهگیری حداکثری از VAR برای همه تیمها مهیا شود؛ بهگونهای که طرح موضوع تبعیض از سوی تیمها از میان برود و داوران بتوانند در فصل بیستوششم بهترین قضاوتها را ارائه دهند.
او درباره تصمیم فدراسیون فوتبال برای اجرای آخرین قوانین جهانی داوری در لیگ برتر میگوید: «اجرای این قوانین از سوی تمامی فدراسیونهای زیرمجموعه فیفا در پنج قاره جهان قطعی شده و طبیعتاً نیازمند آشنایی کامل داوران با این قوانین است. از آنجا که این قوانین در جام جهانی ۲۰۲۶ اجرا شده، فوتبالدوستان و جامعه فوتبال تا حدی با آن آشنا هستند و در کلاس توجیهی داوری اصفهان نیز بهروزترین شیوههای اجرای آن آموزش داده شد. بویژه با وجود سختگیری کامل، کمترین ریزش را در میان داوران شاهد بودیم.»
این کارشناس ادامه میدهد: «تیم ملی موفق و لیگ باشگاهی باکیفیت، نیازمند زیرساخت مناسب و داوران آموزشدیده و بهروز است و متولیان نیز باید بهترین امکانات سختافزاری را در اختیار ناظران و داوران VAR قرار دهند. اکنون حتی ناظران باید به نرمافزارهایی مجهز باشند که بر اساس دادهها به داوران امتیاز بدهند. اما مشکل تنها به اینجا ختم نمیشود؛ چراکه برای اجرای فناوریهای روز، لیگ ایران به دوربینهای کافی و باکیفیت مجهز نیست. در جام جهانی، بین ۶۰ تا ۶۸ دوربین در هر مسابقه بهکار گرفته شد تا ناظر و داوران کوچکترین صحنه را از دست ندهند و بتوانند آن را از زوایای مختلف بررسی کنند. علاوه بر این، تصمیمگیریها بهقدری سریع انجام میشد که وقفهای در جریان بازی ایجاد نمیکرد. متأسفانه در ایران نهتنها چنین تعداد دوربینی در اختیار نیست، بلکه برای تأیید رأی داور نیز زمان زیادی صرف میشود.»
محسن قهرمانی همچنین معتقد است برای برگزاری مسابقهای کمحاشیه و بدون چالش، باید تمامی نیازها بهصورت همزمان فراهم شود: «اگر زیرساخت مناسب نداشته باشیم و امکانات بهروز نشود، حتی با بهترین آموزش برای داوران نیز اتفاقات مطلوبی رخ نخواهد داد. همزمانی این عوامل در زمینهای نامناسب نمیتواند به بهبود قضاوت داوران کمک کند. داور تنها یکی از ارکان مسابقه است. با آنکه نگاه نتیجهگرا از سوی باشگاهها باید کنار گذاشته شود و جای خود را به منطق بدهد. در چنین شرایطی، داور بهراحتی اشتباه خود را میپذیرد و در نهایت، زمینه شکلگیری لیگی پویا فراهم میشود.»
رئیس کمیته داوران هیأت فوتبال تهران در گفتوگو با «ایران»:
داوران مشکلی برای قضاوت ندارند
گروه ورزشی / حسین عرب براقی، رئیس کمیته داوران هیأت فوتبال تهران، نسبت به عملکرد داوران فوتبال خوشبین است. به اعتقاد او، دانش داوران ایرانی پس از حضور در کلینیکهای آموزشی بهروز میشود و آنان برای قضاوت در لیگ برتر فوتبال مشکلی ندارند. او با اشاره به این موضوع در گفتوگو با «ایران» گفت: «چرا تصور میکنید اجرای قوانین جدید داوری در لیگ برتر فوتبال ایران شدنی نیست؟ این موضوع اساساً جدید نیست؛ قوانین همان قوانین گذشتهاند که تنها تغییراتی در آنها اعمال شده و مشکل خاصی هم وجود ندارد. طبیعی است وقتی فیفا قوانین را تغییر میدهد، این تغییرات باید در مسابقات همه کشورها اجرا شود و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.»
به گفته رئیس کمیته داوران هیأت فوتبال تهران، همه داوران برای ارائه عملکرد قابل قبول در لیگ برتر توجیه شدهاند: «داوران فوتبال ایران از شنبه در اصفهان در یک دوره آموزشی حضور دارند تا آگاهیهای خود درباره قوانین جدید را بهروز کنند؛ بنابراین برای قضاوت در لیگ برتر مشکلی نخواهند داشت. حتی اکنون تمامی تیمهای لیگ برتری، بازیهای تدارکاتی خود را با قوانین جدید انجام میدهند. در واقع، برگزاری لیگ با قوانین جدید موضوع چندان پیچیدهای نیست. برای مثال، اگر بازیکنی مصدوم شود و برای مداوا از زمین خارج شود، پیشتر با اجازه داور به زمین بازمیگشت، اما طبق قانون جدید باید یک دقیقه صبر کند و سپس وارد زمین شود.» عرب براقی همچنین آمادگی جسمانی داوران را نگرانکننده نمیداند: «بهجز هفت داور الیت که در تاجیکستان و در دوره بازآموزی AFC شرکت کردهاند و در آنجا نیز آزمون میدهند، سایر داوران تستهای لازم را پشت سر گذاشتهاند. البته مردود شدن ۱۰ کمکداور هم جای نگرانی ندارد.»
او درباره تعداد محدود دستگاهها و دوربینهای VAR در بازیهای لیگ برتر فوتبال گفت: «این مسأله چندان مهم نیست. درست است که استفاده از ۱۴ دوربین باعث وضوح بیشتر صحنهها و ارائه زوایای متنوعتر میشود و کیفیت قضاوت را بالا میبرد، اما رئیس فدراسیون فوتبال اعلام کرده که استفاده از VAR حتی با پنج دوربین نیز مشکلی ایجاد نمیکند.»
اهمیت اجرای قوانین جدید داوری
حیدر سلیمانی
کارشناس داوری
نحوه و کیفیت بالای اجرای قوانین در لیگ بیستوششم فوتبال اهمیت زیادی دارد، چراکه دانش داوران پیش از آغاز فصل، در دورههای همافزایی بهروز شده و از این نظر مشکلی وجود ندارد ولی حتی در جام جهانی نیز همه قوانین بهدرستی اجرا نشد. در این تورنمنت که بالاترین سطح مسابقات فوتبال در جهان محسوب میشود، قانون پرتاب اوت تنها در دو یا سه مورد بهدرستی اجرا شد؛ یکی از این موارد در بازی ایران و بلژیک بود که در مدت ۵ ثانیه انجام شد، اما در سایر بازیها، پرتاب اوت اغلب بیش از ۱۵ ثانیه به طول انجامید.
همچنین قانونی وجود دارد که بر اساس آن دروازهبان باید ضربه خود را ظرف ۵ ثانیه بزند تا در غیر این صورت، کرنر اعلام شود؛ اما این قانون نیز عملاً اجرا نشد و تقریباً همه دروازهبانان بیش از ۱۰ ثانیه توپ را در اختیار داشتند. تنها نکتهای که با سختگیری رعایت شد، قانون ۸ ثانیه بود که دروازهبانان به آن پایبند بودند. با این حال، مواردی از اجرای نادرست قوانین نیز دیده شد؛ از جمله در بازی آرژانتین و سوئیس، که تصمیم داور دردسرساز شد. در آن صحنه، اگر داور به بازیکنی کارت زرد میداد و سپس متوجه اشتباه خود میشد، میتوانست تصمیمش را اصلاح کند و کارت را پس بگیرد، نه اینکه بازیکن حریف را جریمه و اخراج کند؛ اتفاقی که برای بازیکن سوئیس رخ داد.
به نظر میرسد اجرای دقیق قانون پرتاب اوت زیر ۱۰ ثانیه، اگر بهدرستی اعمال شود، میتواند در فوتبال ایران از اتلاف وقت جلوگیری کرده و بازیها را تماشاگرپسندتر کند. بدون تردید، در مسابقات لیگ برتر همواره فشار زیادی بر داوران وارد میشود؛ بهویژه در فصلی با ۱۸ تیم که هر تیم تقریباً هر سه روز یکبار بازی میکند. این فشردگی تنها مختص تیمها نیست و داوران نیز دچار خستگی میشوند. از سوی دیگر، برخورد سخت با داورانی که مرتکب اشتباه میشوند، ممکن است باعث کاهش تعداد داوران باکیفیت در لیگ شود و چالشهای بیشتری را در حوزه داوری ایجاد کند.
اگرچه VAR میتواند بهعنوان بازوی کمکی داوران عمل کند، اما وابستگی بیشازحد به آن در تشخیص خطاها، خود به چالشی جدید تبدیل شده است. داوران شاید از نظر آمادگی جسمانی مشکلی نداشته باشند، اما در بسیاری از موارد، بهویژه در صحنههای محوطه جریمه، از اظهارنظر قطعی خودداری میکنند و منتظر نظر داور VAR میمانند. در مقابل، در میانه میدان و صحنههای آفسایدی که به گل منجر نمیشوند، بهدلیل نبود VAR، اشتباهات پرتکراری رخ میدهد که نیازمند اصلاح و بازنگری جدی است.
انتهای پیام/