ریاض و چالش توافق ایران و عمان در هرمز

بخشی از این یادداشت را در ادامه بخوانید:
 تهران و مسقط در حال گشودن مسیرهای تازه دیپلماتیک بودند و قرار بود روز دوشنبه هفته گذشته میان ایران و عمان توافقنامه «ترتیبات تردد کشتیرانی در تنگه هرمز» امضا شود؛ توافقی که در صورت اجرا می‌توانست بخشی از نگرانی‌ درباره آزادی کشتیرانی در این گذرگاه حیاتی را کاهش دهد و نشانه‌ای روشن از آمادگی تهران برای مدیریت بحران باشد.

با این همه، از نگاه طرف ایرانی، اثرگذاری عملی این توافق به یک شرط اساسی یعنی رفع کامل محاصره دریایی ایران و اجرای تفاهمنامه اسلام‌آباد از سوی آمریکا وابسته بود.  تهران معتقد است تا زمانی که این دو اقدام انجام نشود، هر ابتکار دیپلماتیک در هرمز در سطحی نمادین باقی می‌ماند و نمی‌تواند امنیت واقعی کشتیرانی را تضمین کند.
در همین چارچوب، قرار بود گفت‌وگوهای ایران و عمان درباره «توافقنامه تنگه هرمز» طبق برنامه از پیش تعیین‌شده برگزار شود. اما نشست جداگانه‌ای که قرار بود وزرای خارجه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس ــ به‌جز بحرین ــ در حاشیه این گفت‌وگوها با وزیر خارجه ایران داشته باشند، در آخرین ساعات و به درخواست عربستان سعودی به تعویق افتاد.

ریاض، طبق گزارش‌های رسمی، اصلاحاتی بر متن توافق ایران–عمان پیشنهاد کرده و نگران است که این تفاهم، بدون حضور و نظر سایر اعضای شورا، «وضعیت حقوقی تازه‌ای» در هرمز ایجاد کند که برای دیگر دولت‌های خلیج فارس قابل‌پذیرش نباشد.
تعویق این نشست در فضایی رخ داد که همزمان حملات پهپادی و موشکی نیروهای یمنی به عربستان و برخوردهای دریایی در نزدیکی قشم، وضعیت امنیتی منطقه را پیچیده‌تر کرده بود. در همین بستر امنیتی، محمد بن‌سلمان در جده با فرمانده سنتکام، دریادار برد کوپر، دیدار کرد؛ دیداری که به‌طور رسمی «بررسی آخرین تحولات منطقه و هماهنگی‌های امنیتی» توصیف شد. 
همزمانی این دیدار با درخواست عربستان برای تعویق نشست، از نظر تحلیلی نشان می‌دهد که ریاض تصمیم خود را نه‌فقط بر پایه ملاحظات حقوقی، بلکه با توجه به ارزیابی‌های امنیتی گسترده‌تر و گفت‌وگوهایش با شریک اصلی خود، آمریکا، اتخاذ کرده است. 
عمان نیز اعلام کرد که تعویق این نشست «در جهت ایجاد اجماع» میان اعضای شورای همکاری انجام شده است؛ موضعی که نشان می‌دهد مسقط نمی‌خواهد این تعویق به‌عنوان اختلاف با ایران یا توقف روند گفت‌وگوهای دوجانبه تلقی شود. از نگاه عمان، هماهنگی درون‌سازمانی میان اعضای این شورا شرط لازم برای پیشبرد هرگونه ترتیبات امنیتی در هرمز است و به همین دلیل، تعویق نشست را اقدامی برای فراهم‌کردن فضای مناسب‌تر جهت گفت‌وگوهای سازنده توصیف کرده است.
این گفت‌وگوها که هدف آنها دستیابی به ترتیبات امنیتی پایدار در تنگه هرمز و تقویت همکاری با همسایگان است، می‌توانند همچنان ادامه یابند؛ هرچند تاکنون خبر رسمی درباره زمان آتی برگزاری آن‌ منتشر نشده است. در نتیجه، مسیر دیپلماتیک میان تهران و مسقط همچنان باز است و می‌تواند در صورت فراهم‌ شدن شرایط، به پیشرفت‌هایی در مدیریت ترتیبات امنیتی منطقه و گسترش همکاری با همسایگان منجر شود.