فقیهی که مرز علم و اخلاق را پاس داشت
ارتحال حضرت آیتالله العظمی شبیری زنجانی، ضایعهای سنگین برای حوزههای علمیه و جهان تشیع است؛ اما در کنار اندوه این فقدان، باید از سنت و سیرت علمی و عملی این فقیه نامدار سخن گفت؛ از میراثی که نه تنها برای مقلدان و ارادتمندان و شاگردان ایشان، بلکه برای جامعه علمی و دینی کشور به یادگار مانده است.
مرتضی جوادی آملی، استاد حوزه و دانشگاه: فقها در دوران تحصیل و طی مسیر علمی خود با جریانها و دیدگاههای گوناگونی روبهرو هستند، اما آنچه برخی از آنان را در جایگاهی ممتاز قرار میدهد، تلاش برای حفظ مرز اعتدال، دقت و احتیاط در فهم معارف اهلبیت(ع) است. آیتالله العظمی شبیری زنجانی از جمله فقیهانی بود که در تمام دوران تحصیل، با جدیت و دقت فراوان در پی فراگیری عمیق و دقیق علوم اهلبیت(ع) بود و تلاش کرد این دانش را به عنوان سرمایهای برای خود و جامعه حفظ و منتقل کند.
دوران تحصیل ایشان در محضر استادانی همچون آیتالله العظمی سیدمحمد محقق داماد، از مقاطع مهم شکلگیری شخصیت علمی ایشان بود. دقت نظر، وسواس علمی و احتیاط در استنباط احکام، از ویژگیهایی بود که از همان دوران در شخصیت علمی ایشان شکل گرفت و در سالهای بعد نیز همواره ادامه یافت. توجه به ظرایف علمی و دقت در شیوهای که ائمه اطهار(ع) در بیان احکام الهی داشتند، از جمله ویژگیهایی بود که در میان شاگردان و علاقهمندان مکتب ایشان زبانزد بود.
اما شخصیت آیتالله شبیری زنجانی را نمیتوان تنها با ویژگیهای علمی و فقهی توصیف کرد. یکی از مهمترین ابعاد شخصیت ایشان، وارستگی و پرهیزگاری بود. ایشان همواره میکوشید در مسیر زندگی دینی از هر امری که میتوانست شائبهای ایجاد کند فاصله بگیرد. همین دقت و احتیاط، تنها به مباحث فقهی محدود نبود، بلکه در سلوک شخصی، اجتماعی و حتی نوع ارتباط ایشان با دیگران نیز دیده میشد.
زندگی ساده و دور از تعلقات دنیوی، بخش دیگری از همین سلوک بود. علم و اخلاق در شخصیت ایشان از یکدیگر جدا نبودند. در کنار جایگاه علمی و تخصص ایشان در فقه، رجال، حدیث، روایات و بررسیهای سندی و رجالی، صلاحیتهای اخلاقی و سجایای انسانی نیز همواره مورد توجه بود. برای بسیاری از حوزویان، زندگی ایشان نمونهای عینی از این معنا بود که عالم دینی میتواند در عین برخورداری از بالاترین مراتب علمی، ساده، بیپیرایه و متکی بر آموزههای دینی زندگی کند.
حوزههای علمیه در طول یک قرن، شخصیتهای بزرگی را پرورش دادهاند و آیتالله شبیری زنجانی را میتوان در شمار چهرههای برجسته این سنت دانست. وجود چنین شخصیتهایی، هم برکت حوزه و هم فخر آن است. او برای بسیاری از حوزویان و کسانی که خود را در سلک روحانیت میبینند، نمونهای از پیوند میان علم، اخلاق، تقوا و زیست اصیل دینی بود.
یکی دیگر از ویژگیهای برجسته ایشان، ارتباط مستمر با شاگردان، علاقهمندان و جامعه حوزوی بود. جلسات و محافلی که ایشان پس از نماز مغرب و عشا برگزار میکرد، فرصتی بود برای طرح مسائل علمی، اخلاقی و اجتماعی و بیان نکاتی که جامعه اسلامی و بهخصوص حوزویان به آن نیاز داشتند. این ارتباط مستمر، تنها انتقال دانش نبود، بلکه میتوانست در تهذیب، تربیت و پرورش اخلاقی طلاب نیز اثرگذار باشد.
در کنار همه این ویژگیها، توجه ایشان به تاریخ، مسائل اخلاقی و تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر نیز قابل توجه بود. آیتالله شبیری زنجانی در مسائل اجتماعی و سیاسی کشور، همواره بر حفظ مرز اعتدال تأکید داشت. در دورههایی که جامعه با شرایط دشوار و پیچیده روبهرو میشد، این اعتدال و جامعیت میتوانست برای جامعه و حوزه نقش یک لنگر را ایفا کند؛ نقطهای برای حفظ آرامش، دوری از افراط و توجه به مصالح عمومی.
شاید به همین دلیل بود که بسیاری از مردم و حوزویان، ایشان را تنها یک مرجع تقلید و فقیه برجسته نمیدانستند، بلکه او را پناهی معنوی و اخلاقی میدیدند؛ شخصیتی که نام و حضورش برای بسیاری با احساس امنیت و آرامش همراه بود. این سرمایه معنوی، حاصل سالها دانشاندوزی، تهذیب نفس، پرهیزگاری و مراقبت در سلوک فردی و اجتماعی بود.
اکنون با ارتحال این فقیه بزرگ، حوزههای علمیه یکی از چهرههای ممتاز علمی و اخلاقی خود را از دست دادهاند. میراث آیتالله شبیری زنجانی اما تنها در آثار علمی و فقهی ایشان خلاصه نمیشود. سلوک علمی، زندگی ساده، احتیاط و تقوای ایشان، شیوه ارتباط با شاگردان و مردم و تلاش برای حفظ اعتدال در مسائل اجتماعی، بخش مهمی از میراثی است که برای نسلهای بعد باقی خواهد ماند.
انتهای پیام/