چهار پیام مقتدرانه پزشکیان به جهان
مصطفی اعلایی نماینده سابق ایران در کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل در یادداشتی به مهمترین ویژگیها و نکات برجسته نطق شب گذشته رئیسجمهور در مجمع عمومی سازمان ملل پرداخت.
مواضع مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد را میتوان در چهار محور اصلی صورتبندی کرد؛ محورهایی که در مجموع، تصویری از رویکرد جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با تحولات منطقهای و بینالمللی ارائه میدهد. اهمیت این سخنان از آن جهت دوچندان است که در برابر نمایندگان عالیرتبه کشورهای جهان از رؤسایجمهوری و پادشاهان تا وزرای خارجه بیان شد و تلاش داشت روایت ایران از تحولات جاری را با صراحت در سطح بینالمللی مطرح کند. نخستین محور، تأکید همزمان بر اقتدار دفاعی و ظرفیت دیپلماسی است. ایران از یک سو بر آمادگی خود برای دفاع قاطعانه از کشور، امنیت ملی و مردم تأکید دارد و از سوی دیگر، دیپلماسی و مذاکره را همچنان بخشی از سازوکار روابط بینالملل میداند. تأکید رئیسجمهوری بر اینکه مردم ایران در برابر تجاوز و جنگ ظالمانه ایستادگی خواهند کرد، در کنار اعلام آمادگی برای مذاکره و حلوفصل مسائل از مسیر دیپلماسی نشان میدهد که از منظر ایران، دفاع و مذاکره دو رویکرد متعارض نیستند؛ بلکه دو ابزار مکمل برای صیانت از منافع ملی، امنیت و تمامیت ارضی کشورند. ایران آغازگر جنگ نبوده و خواهان جنگ نیست، اما در برابر تجاوز قاطعانه ایستادگی میکند و همزمان مسیر گفتوگو را بر مبنای حقوق بینالملل باز میگذارد. محور دوم، به چالش کشیدن روایت تروریسم و مصادیق آن بود. در شرایطی که رئیسجمهوری آمریکا بار دیگر ایران را در چارچوب ادعای حمایت از تروریسم تعریف کرده است، پزشکیان این پرسش اساسی را در برابر جامعه جهانی قرار داد که «تروریست کیست و تروریستها چه کسانی هستند؟» اشاره به حمله به مدرسه میناب و کشته شدن ۱۶۷ کودک، حمله به سالن ورزشی لامرد، هدف قرار گرفتن بیمارستانها و رسانهها، زیرساختها، مردم، کشتیهای صیادی و کسبوکارهای عادی، در همین چارچوب قابل فهم است. طرح این موارد در مجمع عمومی سازمان ملل، تلاشی برای انتقال بحث از ادعاهای کلی به مصادیق عینی و پرسش از مسئولیت عاملان حملات علیه غیرنظامیان بود.
سومین محور، نقد حاکمیت منطق زور در نظام بینالملل بود. از این منظر، عملکرد قدرتهای بزرگ بویژه آمریکا و اسرائیل این تصور را تقویت کرده است که در مناسبات جهانی، قدرت نظامی و توان اعمال فشار تعیینکنندهتر از حقوق بینالملل و قواعد مشترک است. تداوم چنین وضعیتی میتواند کشورها را به سمت اتکای بیشتر به قدرت سخت سوق دهد و چرخهای از رقابت نظامی، جنگ، خونریزی و تحریم ایجاد کند. پیام اصلی این بخش از سخنان رئیسجمهوری، ضرورت حرکت از نظم زورمحور به نظمی مبتنی بر حقوق، عدالت و اعتماد میان کشورها بود. چهارمین محور نیز اعتراض به تبعیض و استانداردهای دوگانه بویژه در موضوع هستهای بود. پزشکیان با مقایسه وضعیت ایران و اسرائیل، این پرسش را مطرح کرد که چرا در نظام بینالملل با دو وضعیت متفاوت، برخوردهای متفاوت صورت میگیرد: ایران عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای است و نظارتهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در چارچوب تعهدات خود پذیرفته، در حالی که اسرائیل عضو این پیمان نیست و دارای سلاحهای هستهای است. طرح این پرسش، بر ضرورت اعمال استانداردهای یکسان و پرهیز از برخورد دوگانه در نظام بینالملل تأکید داشت. در مجموع، سخنان پزشکیان در سازمان ملل را میتوان تلاشی برای ارائه یک چارچوب منسجم از مواضع ایران دانست: اقتدار در دفاع، آمادگی برای دیپلماسی، به چالش کشیدن تعریف رایج از تروریسم، مخالفت با حاکمیت منطق زور و اعتراض به استانداردهای دوگانه. اهمیت این مواضع در شرایط کنونی آن است که ایران تلاش میکند روایت خود از تحولات منطقه را مستقیماً در برابر تصمیمگیران و افکار عمومی بینالمللی قرار دهد؛ روایتی که هدف آن، روشن کردن ابعاد تحولات، طرح پرسش درباره مسئولیت عاملان بحران و فراهم کردن زمینهای برای قضاوت و تصمیمگیری دقیقتر جامعه جهانی درباره واقعیتهای موجود است.
انتهای پیام/