شکاف هزار تومانی قیمت تمام‌شده و تکلیفی برق

صنعت برق به ازای هر کیلووات‌ساعت برق عرضه‌شده، با فاصله‌ای هزار تومانی میان هزینه تمام‌شده و متوسط تعرفه دریافتی روبه‌روست؛ شکافی که به گفته مدیرعامل توانیر، به موتور تولید بدهی در این صنعت تبدیل شده است. جبران این فاصله، اما قرار نیست با افزایش یکباره تعرفه‌ها دنبال شود. وزارت نیرو اصلاح تدریجی قیمت‌ها را با اولویت مشترکان پرمصرف در بخش‌های صنعتی، کشاورزی، خانگی و تجاری و حفظ حمایت از کم‌مصرف‌ها در دستور کار دارد.
محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، در پاسخ به خبرنگار «ایران» درباره قیمت‌گذاری تکلیفی، اقتصاد برق را ریشه اصلی بخشی از مشکلات انرژی و ناترازی دانست. به گفته او، امسال متوسط هزینه تمام‌شده هر کیلووات‌ساعت برق، بدون احتساب قیمت سوخت، ۱۹۰۰ تومان است، درحالی‌که متوسط تعرفه دریافتی از مشترکان به ۹۰۰ تومان می‌رسد.
به گفته اله‌داد، فاصله هزار تومانی این دو رقم، بار مالی سنگینی بر صنعت برق تحمیل می‌کند. این ارقام، متوسط هزینه و دریافتی در مجموعه صنعت است و به معنای یکسان بودن تعرفه همه مشترکان نیست. همچنین کنار گذاشتن هزینه سوخت از محاسبه نشان می‌دهد شکاف اعلام‌شده، تمام هزینه اقتصادی تأمین برق را دربرنمی‌گیرد.
مدیرعامل توانیر توضیح داد که پیامد این وضعیت در بدهی به سازندگان تجهیزات، تأمین‌کنندگان، پیمانکاران و نیروگاه‌های خصوصی نمایان می‌شود؛ مجموعه‌هایی که ادامه فعالیت و سرمایه‌گذاری آنها به دریافت مطالبات وابسته است. او با اشاره به حضور ۴۲۰ شرکت سازنده، تأمین‌کننده و پیمانکار در نمایشگاه، رفع این فاصله مالی را از موضوعات مورد پیگیری وزارت نیرو عنوان کرد.

اصلاح تدریجی تعرفه‌ها
اله‌داد در عین تأکید بر ضرورت اصلاح اقتصاد برق، گفت: جامعه تحمل کاهش یکباره فاصله قیمت تمام‌شده و تعرفه تکلیفی را ندارد. ازاین‌رو، این مسیر باید تدریجی و با حفظ چتر حمایتی مشترکان کم‌مصرف طی شود. اولویت وزارت نیرو نیز مشترکان پرمصرف در بخش‌های مختلف است. 
در این رویکرد، مدیریت مصرف قرار است پیش از صدور قبض‌های سنگین مورد توجه قرار گیرد. به گفته مدیرعامل توانیر، ابزارهای هوشمند برای ارسال اخطار و اعمال محدودیت‌های مقطعی به کار گرفته می‌شوند تا از مصرف بیش از الگو جلوگیری شود. هدف، کاهش مصرفی است که هم هزینه مشترک را افزایش می‌دهد و هم بر شبکه فشار وارد می‌کند. بااین‌حال، اصلاح تعرفه تنها مسأله مالی صنعت برق نیست. اله‌داد حجم مطالبات از مشترکان و صنایع را ۱۳۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد که بخشی از آن به دو یا سه سال قبل مربوط است. تأخیر در وصول این مطالبات، علاوه بر محدود کردن نقدینگی، ارزش واقعی منابع قابل دریافت را کاهش می‌دهد.
او تأکید کرد: مطالبات معوق از صنایع بزرگ بدهکار، ازجمله صنایع فولادی، باید وصول و مستقیماً به سازندگان و تأمین‌کنندگان تجهیزات برق تخصیص داده شود. بنابراین، کاهش شکاف تعرفه و وصول بدهی‌ها، دو مسیر مکمل برای بهبود جریان مالی صنعت برق هستند.
 
سوخت زمستانی و ضرورت مدیریت همزمان برق و گاز

مدیرعامل توانیر، تأمین سوخت نیروگاه‌ها را یکی از چالش‌های پیش‌روی زمستان دانست. به گفته او، بخشی از پایداری تولید در این فصل به ذخیره کافی سوخت مایع وابسته است و امسال مسائل منطقه‌ای و جنگ، محدودیت‌های تأمین سوخت را تشدید کرده‌اند.
اله‌داد عبور از این وضعیت را نیازمند برنامه‌ریزی روزانه دولت و وزارت نیرو و همراهی مردم در کاهش مصرف انرژی عنوان کرد. او گفت: صرفه‌جویی در مصرف گاز و گازوئیل می‌تواند به تداوم فعالیت نیروگاه‌ها و پایداری شبکه کمک کند. موضوعی که ارتباط مدیریت مصرف برق با وضعیت دیگر حامل‌های انرژی را نشان می‌دهد. وی نقش رسانه‌ها را در توضیح شرایط و دعوت به همراهی مؤثر دانست و هشدار داد در صورت کاهش نیافتن مصرف، اعمال محدودیت اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. بر این اساس، مسأله زمستان صرفاً ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌ها نیست؛ دسترسی به سوخت نیز تعیین می‌کند چه میزان از این ظرفیت امکان تولید داشته باشد.

 احیای بیش از ۶ میلیارد کیلووات‌ساعت

بخش دیگری از اظهارات مدیرعامل توانیر به تلفات و استفاده غیرمجاز از برق اختصاص داشت. او قیمت پایین انرژی را از عوامل زمینه‌ساز مصرف نامتعارف دانست، اما تأکید کرد حتی با تعرفه‌های فعلی نیز دستکاری کنتور و برداشت غیرقانونی از شبکه رخ می‌دهد.
به گفته اله‌داد، اجرای برنامه مدیریت هوشمند تلفات در هفت ماه گذشته، به احیای بیش از ۶ میلیارد کیلووات‌ساعت انرژی و اعمال قانون درباره تخلفات منجر شده است. در این مدت حدود ۴۰۰ هزار کنتور معیوب اصلاح و بیش از ۴۵۰ هزار انشعاب غیرمجاز جمع‌آوری شده که عمدتاً به ویلاها و سکونتگاه‌های غیررسمی در حاشیه شهرها و روستاها مربوط بوده‌اند.
او همچنین از کشف و جمع‌آوری ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز و شناسایی موارد دستکاری تجهیزات اندازه‌گیری خبر داد. اله‌داد، راه‌اندازی سامانه ۳۰۶۱۲۱ و گزارش‌های مردمی را در شناسایی تخلفات مؤثر دانست و کاهش تلفات شبکه در این دوره را از نتایج این اقدامات عنوان کرد.

 افزایش برق تحویلی به صنایع

اردشیر مذکوری، مدیرعامل شرکت مدیریت شبکه برق ایران نیز در نشست خبری حاشیه نمایشگاه صنعت برق گفت: در دوره چهارماهه تابستان، برق تحویلی به بخش صنعت نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۱۱ درصد افزایش یافته و نیاز صنایع آسیب‌دیده و پتروشیمی‌ها به‌طور کامل پوشش داده شده است.
به گفته او، در آبان‌ماه نیز با فراهم شدن امکان استفاده حداکثری صنایع، میزان برق تحویلی به این بخش ۵.۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.
 
کاهش ناترازی و افزایش ظرفیت تجدیدپذیرها

مدیرعامل شرکت مدیریت شبکه برق ایران از کاهش حدود ۵۰ درصدی ناترازی طی دو سال متوالی خبر داد و سهم تابستان امسال از این کاهش را ۳۰ درصد عنوان کرد. او همچنین گفت با اقداماتی ازجمله مدیریت مصرف، برای دومین سال متوالی کاهش ۳ درصدی مصرف ثبت شده است.
به گفته مذکوری، ظرفیت تجدیدپذیرهای موجود در شبکه به حدود ۶۲۰۰ مگاوات رسیده و افزایش آن به ۱۲ هزار مگاوات برنامه‌ریزی شده است. او از بهبود ۴ درصدی کیفیت فرکانس شبکه نیز خبر داد؛ شاخصی فنی که وضعیت تعادل لحظه‌ای تولید و مصرف را بازتاب می‌دهد.

هدف سه‌هزار مگاواتی برای نیروگاه‌های پشت‌بامی

ذبیح‌زاده، سخنگوی صنعت برق، در پاسخ به خبرنگار «ایران»، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس را یکی از راهکارهای کاهش ناترازی معرفی کرد. به گفته او، این سیاست با شعار «هر خانه یک نیروگاه» دنبال می‌شود و ظرفیت فعلی نیروگاه‌های پشت‌بامی حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ مگاوات است.
او توضیح داد: حمایت‌ها تاکنون بیشتر بر خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی متمرکز بوده است. در این طرح، خرید تضمینی برق تولیدی می‌تواند علاوه بر بازگشت سرمایه، برای خانوارها درآمد ایجاد کند.
در رویکرد جدید، توسعه تولید در محل مصرف دامنه گسترده‌تری خواهد داشت. این کار می‌تواند بخشی از نیاز به توسعه شبکه و تلفات انتقال را کاهش دهد، هرچند اتصال نیروگاه‌های کوچک همچنان به تجهیزات و الزامات فنی نیاز دارد.
ذبیح‌زاده هدف توسعه نیروگاه‌های پشت‌بامی را سه‌هزار مگاوات اعلام کرد و از طراحی تسهیلات بانکی و حمایت‌های لازم برای اتصال آنها به شبکه خبر داد. متقاضیان می‌توانند برای اطلاع از شرایط و نحوه اقدام، به سامانه «مهرسان» به نشانی mehrsan. gov. ir مراجعه کنند.

کاهش ناترازی از ۱۷۵۰۰ به حدود ۱۰ هزار مگاوات

سخنگوی صنعت برق گفت: با وجود تداوم گرما تا اواسط شهریور، ناترازی نسبت به سال‌های قبل کاهش یافته است. بر اساس ارقام اعلامی او، ناترازی از ۱۷ هزار و ۵۰۰ مگاوات در سال ۱۴۰۳، به ۱۴ هزار و ۵۰۰ مگاوات در سال گذشته و حدود ۱۰ هزار مگاوات در اوج مصرف امسال رسیده است.
این ارقام، کاهش حدود ۷۵۰۰ مگاواتی نسبت به سال ۱۴۰۳ را نشان می‌دهد؛ کاهشی قابل‌توجه که البته به معنای رفع کامل کسری برق نیست.
 
نقشه راه ۱۴ محوری برای اوج بار ۱۴۰۶

ذبیح‌زاده از اجرای ۱۴ مگاپروژه طی دو سال گذشته و طراحی ۳۱ پروژه در قالب ۱۴ محور برای اوج بار ۱۴۰۶ خبر داد.
در بخش عرضه، افزودن ۴۵۰۰ مگاوات ظرفیت از طریق احداث نیروگاه‌های حرارتی و رفع محدودیت واحدهای موجود برنامه‌ریزی شده است. توسعه خورشیدی نیز با هدف افزودن حدود ۶ هزار مگاوات و رساندن ظرفیت تجدیدپذیرها به ۱۲ هزار مگاوات دنبال می‌شود. توسعه خطوط انتقال، فوق‌توزیع و پست‌ها بخش دیگر این برنامه است تا افزایش تولید با امکان انتقال برق همراه باشد.

برش

مدیریت تقاضا در کنار توسعه تولید
سخنگوی صنعت برق همچنین از کشف و تعیین تکلیف حدود ۴۶۰ هزار انشعاب و تجهیز غیرمجاز از ابتدای سال خبر داد. این رقم به دلیل تفاوت عنوان و دامنه آمار، نباید با ارقام تفکیکی اعلام‌شده از سوی توانیر جمع زده شود.
اصلاح روشنایی معابر، ارتقای بهره‌وری صنایع و ادارات و تغییر ساعات کاری، از دیگر اقدامات مدیریت تقاضاست. به گفته او، وزارت نیرو امکان تغییر ساعت رسمی کشور برای سال آینده را نیز پیگیری می‌کند.