رئیس مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی:
الگوی دیابت در کشور تغییر کرده است
جامعه
171385
رد پای بیماری هزار چهره دیابت دیگر فقط در شهرها دیده نمیشود، به گفته مسوولان بهداشتی کشور شاهد افزایش موارد ابتلا به دیابت در مناطق روستایی و میان گروه های سنی پایین تر هستیم.
گروه اجتماعی، سمیه افشین فر: رد پای بیماری هزار چهره دیابت دیگر فقط در شهرها دیده نمیشود، به گفته مسوولان بهداشتی کشور شاهد افزایش موارد ابتلا به دیابت در مناطق روستایی و میان گروه های سنی پایین تر هستیم. روندی نگرانکننده که با توجه به عوارضی مانند سکتههای قلبی و مغزی و اختلالات ادراری، ضرورت تشخیص زودهنگام و کنترل بیماری را چند برابر میکند. دکتر علیرضا زالی، رئیس پژوهشکده و مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی، در نشست خبری روز جهانی دیابت که روز چهارشنبه در بیمارستان شهدای تجریش، و با حضور دکتر مهری مهراد، فوقتخصص اورولوژی و نورویورولوژی و رئیس دپارتمان نورویورولوژی مرکز تحقیقات اعصاب عملکردی، در بیمارستان شهدای تجریش برگزار شد با اشاره به روند افزایشی دیابت در کشور گفت: «در طول 14 سال گذشته، میزان دیابت در استان تهران و سایر استانهای کشور تقریباً دو برابر شده است. برآورد ما این است که اگر جمعیت بالای 25 سال را در نظر بگیریم، حدود 14 تا 16 درصد افراد به دیابت مبتلا هستند.»
او با اشاره به اجرای مطالعه کشوری در استان تهران در اسفند 1400 گفت: «در آن زمان و همزمان با اوج همهگیری کرونا، این پرسش مطرح بود که با توجه به درگیری مراکز بهداشتی با کرونا، مطالعه استپس در تهران انجام شود یا متوقف بماند زیرا این مطالعه به بیماریهای غیرواگیر میپردازد و در آن مقطع بخش عمده توجه نظام سلامت به مرگومیر و مشکلات ناشی از کرونا معطوف بود. استپس یک برنامه ملی و استانی پنجساله است و اگر در اسفند 1400 اجرا نمیشد، انجام آن با تأخیر مواجه میشد. به همین دلیل تصمیم به اجرای مطالعه در تهران گرفته شد و اطلاعات ارزشمندی درباره بیماریهایی مانند فشار خون، چاقی، سندروم متابولیک و دیابت به دست آمد.
رئیس پژوهشکده و مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی گفت: «امسال نیز مطالعه استپس در تهران و سایر استانها تکرار خواهد شد و انتظار میرود نتایج آن، با توجه به تغییر الگوی زندگی مردم، سالمندتر شدن جمعیت، افزایش شهرنشینی و تغییرات جمعیتشناختی، تصویر تازهای از وضعیت بیماریهای غیرواگیر در کشور ارائه کند. معمولاً اطلاعات این مطالعات در خرداد و تیر در دسترس قرار میگیرد.»
او با اشاره به تغییر وضعیت شناسایی بیماران دیابتی در کشور گفت: «پیش از اجرای استپس در سال 1400، مطالعات پژوهشی نشان میداد حدود 60 تا 70درصد افرادی که دیابت داشتند، از بیماری خود مطلع نبودند اما با گسترش برنامههای غربالگری، از جمله غربالگری دوران بارداری و برنامههای اجراشده در گروههای سنی پایینتر، شرایط تغییر کرده است.» به گفته زالی اکنون میتوان گفت حدود سهچهارم افرادی که به دیابت مبتلا هستند، از بیماری خود اطلاع دارند. این موضوع از نظر آماری اهمیت دارد و نشان میدهد برنامههای آموزشی و غربالگری نسبت به گذشته وضعیت بهتری پیدا کردهاند.
خطر جمعیت پنهان پیش دیابتیها
رئیس پژوهشکده و مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی با تأکید بر اهمیت شناسایی افراد مبتلا به پیشدیابت گفت: «میان محدوده طبیعی قند خون و بروز دیابت آشکار، مرحلهای به نام پیشدیابت وجود دارد. افراد این گروه در معرض خطر قرار دارند و اگر با آموزش، اصلاح سبک زندگی، کاهش کمتحرکی و کنترل عوامل خطر شناسایی و مدیریت شوند، میتوان از پیشرفت بیماری در بسیاری از آنها جلوگیری کرد. در مقابل، اگر افراد مبتلا به پیشدیابت شناسایی نشوند و مداخلات آموزشی و اصلاح الگوی زندگی برای آنها انجام نگیرد، بخشی از جمعیت دیابتی آینده کشور را تشکیل خواهند داد.»
زالی با اشاره به برآوردهای انجامشده در استان تهران گفت: «در مطالعات گذشته، پیشبینی میشد حدود 18 تا 20 درصد افراد در گروه پیشدیابت قرار داشته باشند، البته این عدد تخمینی است، زیرا افراد مبتلا به پیشدیابت معمولاً علامتی ندارند و شناسایی دقیق آنها به غربالگری نیاز دارد. در یک برآورد عمومیتر پیشبینی میشود از هر هفت تا هشت شهروند ایرانی، یک نفر به دیابت مبتلا شود.»
تغییر الگوی دیابت در کشور
رئیس پژوهشکده و مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی با اشاره به تغییر الگوی ابتلا به دیابت در ایران گفت: «در گذشته میزان ابتلا در جمعیت روستایی کمتر بود، اما اکنون دیابت در این جمعیت نیز روند افزایشی دارد. همچنین ابتلا به دیابت در سنین زیر ۴۰ سال در گذشته کمتر دیده میشد، اما امروز مواردی از این بیماری حتی در گروه نوجوانان نیز مشاهده میشود.» او با اشاره به تغییر الگوی ابتلا به دیابت نوع یک و دو توضیح داد: «دیابت نوع یک در اثر تخریب سلولهای تولیدکننده انسولین ایجاد میشود و در گذشته بیشتر با عنوان دیابت کودکی شناخته میشد، اما اکنون در بزرگسالان نیز مشاهده میشود. در مقابل، دیابت نوع دو که با مقاومت به انسولین ارتباط دارد، دیگر محدود به سنین بالاتر نیست و در گروههای سنی پایینتر و حتی نوجوانان نیز دیده میشود.»
زالی با بیان اینکه حدود 90 درصد بیماران دیابتی در کشور به دیابت نوع دو مبتلا هستند، گفت: «حدود 10 درصد موارد نیز به دیابت نوع یک مربوط میشود و به نظر میرسد الگوی ابتلا به این بیماریها در حال تغییر است.»
دیابت بیماری چند وجهی است
او با تأکید بر اینکه دیابت بیماری چندوجهی و دارای عوارض گسترده است، گفت: «تقریباً هیچ بافتی در بدن وجود ندارد که از تأثیر دیابت مصون بماند. این بیماری میتواند همزمان چند اندام را گرفتار کند برای مثال، بیماری ممکن است به نفروپاتی دیابتی یا آسیب کلیوی، رتینوپاتی یا آسیب شبکیه چشم و نوروپاتی یا آسیب عصبی مبتلا شود.»
به گفته زالی هنگامی که چند عارضه بهطور همزمان در بیمار ایجاد میشود، درمان دشوارتر، پرهزینهتر و با عوارض بیشتری همراه خواهد بود. به همین دلیل آموزش و پیشگیری اهمیت زیادی دارد.
زالی با اشاره به محور تخصصی این نشست گفت: «دیابت میتواند هر سه بخش سیستم عصبی شامل سیستم عصبی مرکزی، سیستم عصبی محیطی و سیستم عصبی خودکار را درگیر کند. سیستم عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع است، سیستم عصبی محیطی اعصابی را در بر میگیرد که به اندامها میروند و سیستم عصبی خودکار نیز فعالیتهایی مانند عملکرد مثانه، روده و دستگاه تناسلی را کنترل میکند. » او درباره سازوکار آسیب عصبی ناشی از دیابت توضیح داد: «افزایش مزمن قند خون میتواند فرایندهای التهابی و تخریبی را در مغز، نخاع و اعصاب محیطی فعال کند. از سوی دیگر، دیابت به عروق خونی کوچک و بزرگ آسیب میزند و عروق کوچکی را که مسئول خونرسانی به اعصاب هستند، درگیر میکند. در نتیجه، اختلال در خونرسانی میتواند به آسیب و از کار افتادن اعصاب منجر شود.»
او با بیان اینکه درگیری اعصاب محیطی یکی از شناختهشدهترین عوارض عصبی دیابت است، گفت: «نوروپاتی دیابتی به آسیب اعصاب محیطی گفته میشود و یکی از شایعترین شکلهای آن، درگیری متقارن و دوطرفه بخشهای انتهایی پاهاست. در این وضعیت، هم حس و هم عملکرد حرکتی ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.»
زالی توضیح داد: «در مراحل ابتدایی، دیابت بیشتر به فیبرهای عصبی نازک آسیب میزند که مسئول انتقال درد و حرارت هستند. به همین دلیل بیماران ممکن است از دردهای شدید، سوزش، گزگز، احساس سوزنسوزن شدن و دردهای تیرکشنده در پاها شکایت کنند. این علائم گاهی در شب تشدید میشوند و خواب و کیفیت زندگی بیمار را مختل میکنند.»
او گفت: « با پیشرفت بیماری، فیبرهای عصبی ضخیمتر نیز درگیر میشوند که مسئول انتقال حس عمقی به مغز و نخاع هستند. از دست رفتن این حس باعث میشود بیمار متوجه آسیبهایی مانند تنگ بودن کفش، برخورد پا با جسم تیز یا سوختگی نشود و همین مسئله میتواند زمینهساز ایجاد زخمهای دیابتی باشد. زالی با اشاره به درگیری سیستم عصبی خودکار در دیابت گفت: اعصاب خودکار عملکرد دستگاه گوارش، دستگاه ادراری و دستگاه تناسلی را کنترل میکنند و آسیب این اعصاب میتواند مشکلات متعددی ایجاد کند.
رئیس پژوهشکده و مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی با اشاره به عوارض ادراری دیابت گفت: « آسیب اعصاب مثانه میتواند به تکرر و فوریت ادرار، شبادراری، احتباس ادرار و اختلال در تخلیه کامل مثانه منجر شود. باقی ماندن ادرار در مثانه نیز زمینه را برای عفونتهای مکرر ادراری فراهم میکند و در برخی موارد مشکلات دیگری مانند سنگ و دیورتیکول مثانه ایجاد میشود. دیابت میتواند عملکرد مثانه را هم از نظر پرکاری و هم از نظر کمکاری تحت تأثیر قرار دهد. این اختلالات از عوارض مهم درگیری سیستم عصبی خودکار هستند و باید مورد توجه قرار گیرند. زالی با اشاره به تأثیر دیابت بر عملکرد جنسی گفت: آسیب اعصاب و اختلال خونرسانی میتواند در مردان باعث کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ شود. در زنان نیز ممکن است کاهش میل جنسی، خشکی واژن و عفونتهای ادراری مزمن ایجاد شود.
اهمیت کنترل مناسب قند خون
او با تأکید بر اهمیت کنترل مناسب قند خون گفت: اگر دیابت بهدرستی کنترل نشود، حدود ۵۰ تا ۷۵ درصد بیماران ممکن است در مسیر ابتلا به عوارض عصبی قرار بگیرند. درگیری سیستم عصبی در دیابت شایع، مزمن و گاهی بسیار آزاردهنده است و میتواند کیفیت زندگی بیمار را بهشدت کاهش دهد. میان کنترل مناسب دیابت و کاهش خطر درگیری سیستم عصبی رابطه مستقیم وجود دارد. اگر بیماری کنترل شود، احتمال آسیب به سیستم عصبی و سایر اندامها کاهش مییابد؛ اما خارج شدن دیابت از کنترل میتواند بخشهای مختلف بدن را درگیر کند.»
دیابت عوارض کمتر شناخته شده ای هم دارد
مهری مهراد، فوقتخصص اورولوژی و نورویورولوژی و رئیس دپارتمان نورویورولوژی مرکز تحقیقات اعصاب عملکردی بیمارستان شهدای تجریش نیز در این نشست با تأکید بر اینکه دیابت تنها به افزایش قند خون محدود نمیشود، گفت: «دیابت میتواند قلب، کلیهها، چشم، مثانه، فشار خون، خونرسانی ناحیه تناسلی و عملکرد جنسی زنان و مردان را تحت تأثیر قرار دهد.» او با اشاره به آمار منتشرشده در انگلیس در سال ۲۰۲۳ گفت: «بر اساس اطلاعات نظام سلامت انگلیس، حتی در کشوری که برنامههای غربالگری و مراقبتهای سلامت گستردهای دارد، ممکن است تشخیص و رسیدن فرد مبتلا به دیابت به مرحله درمان حدود پنج سال طول بکشد. این موضوع نشان میدهد شناسایی بیماری حتی در نظامهای سلامت پیشرفته نیز با چالش همراه است.»
مهراد با اشاره به برخی باورهای نادرست درباره دیابت گفت: «در فرهنگ عمومی گاهی تصور میشود که با نخوردن شیرینی میتوان دیابت را کنترل کرد؛ درحالیکه این برداشت درست نیست و فرد مبتلا باید بهطور منظم بررسی شود و تحت مراقبت و درمان قرار بگیرد.» به گفته مهراد یکی از ابعاد کمتر شناختهشده این بیماری، آسیب اعصاب مثانه و بروز اختلالات نورویورولوژی است. دیابت از مهمترین عوامل ایجاد اختلالات عصبی مثانه به شمار میرود و توجه به این عوارض در تشخیص و مراقبت از بیماران اهمیت دارد.
انتهای پیام/