دفاع از حقیقت در جنگ روایتها
مرور تجربه جنگهای آمریکا در منطقه نشان میدهد که چگونه روایتسازی رسانهای توانست افکار عمومی را برای پذیرش یک جنگ یا حتی حمله به اهدافی که در شرایط عادی غیرنظامی تلقی میشدند، آماده کند.
مهدی رحمانیان، مدیرمسئول روزنامه شرق: این یک واقعیت تلخ است که رسانه بهویژه در نظام رسانهای غرب، همواره در جایگاه ناظر مستقل و پاسدار حقیقت قرار ندارد و در بسیاری از بزنگاههای تاریخی، به ابزاری در خدمت اهداف سیاسی و نظامی دولتها تبدیل شده است.
مرور تجربه جنگهای آمریکا در منطقه نشان میدهد که چگونه روایتسازی رسانهای توانست افکار عمومی را برای پذیرش یک جنگ یا حتی حمله به اهدافی که در شرایط عادی غیرنظامی تلقی میشدند، آماده کند. چنانکه در جنگ اول خلیج فارس، رسانهها در مقابل عملیات نظامی آمریکا سکوت کردند تا روایت رسمی طرف مهاجم به تصویر مطلوب خود از جنگ شکل دهد.
در آستانه جنگ دوم خلیج فارس نیز موج گستردهای از فضاسازی رسانهای درباره وجود سلاحهای کشتار جمعی در عراق به راه افتاد؛ ادعاهایی که بعدها بیاساس بودن بخش اصلی آنها آشکار شد. این تجربهها نشان داده است که چگونه ادعاهای امنیتی، در صورت تکرار و برجستهسازی رسانهای، میتوانند از سطح یک گمانهزنی اطلاعاتی به مبنایی برای اقناع افکار عمومی و توجیه مداخله نظامی تبدیل شوند. گزارش اخیر نیویورکتایمز درباره ارتباط احتمالی سدهای ایران با پایگاههای زیرزمینی موشکی نیز در همین چارچوب قابل بررسی است.
وقتی یک رسانه با طرح احتمال و گمانهزنی، زیرساختی حیاتی مانند سد را به تأسیسات نظامی پیوند میدهد، این خطر وجود دارد که در ذهن مخاطب، ماهیت غیرنظامی آن زیرساخت به حاشیه برود و زمینه برای توجیه حمله احتمالی به آن فراهم شود. بهویژه آنکه چنین تأسیساتی مستقیماً با زندگی میلیونها انسان، تأمین آب، کشاورزی، تولید انرژی و امنیت غذایی ارتباط دارند. در چنین شرایطی قاعدتاً استفاده از واژههایی مانند «احتمالاً» و «ممکن است» نباید به رسانهها امکان دهد مسئولیت حرفهای خود را در قبال پیامدهای انتشار چنین ادعاهایی نادیده بگیرند.
البته تغییر فضای رسانهای جهان و گسترش شبکههای اجتماعی و شهروندرسانهها، انحصار رسانههای بزرگ را تا حد زیادی شکسته است؛ اما نباید تصور کرد که این تحول، قدرت رسانههای جریان اصلی را از میان برده است. رسانههای پرمخاطب همچنان در شکلدهی به برداشت عمومی از تحولات بینالمللی نقش مهمی دارند و میتوانند با تکرار یک روایت، زمینه اجتماعی پذیرش برخی سیاستها و اقدامات را تقویت کنند.
بنابراین، مقابله با چنین فضاسازیهایی نیازمند فعالیت رسانهای مستمر، مستند و حرفهای است؛ نه صرفاً واکنشهای مقطعی و احساسی. بازتاب انتقادها به گزارش نیویورکتایمز در رسانههایی مانند دویچهوله و الجزیره و همچنین موضعگیری کارشناسانی چون کاوه مدنی، نشان داد که میتوان روایتهای یکسویه را با اتکا به دانش تخصصی و اعتبار حرفهای به چالش کشید.
این تجربه بار دیگر اهمیت حمایت از رسانهها، پژوهشگران و نخبگان ایرانی برخوردار از جایگاه بینالمللی را یادآوری میکند؛ چهرههایی که میتوانند با استدلال کارشناسی و زبان قابل فهم برای مخاطب جهانی، از حقیقت و حقوق مردم ایران دفاع کنند.
مقابله با روایتهای نادرست، پیش از هر چیز به تولید روایت مستند و قابل اعتماد نیاز دارد. در جنگ روایتها، سکوت و انفعال میتواند به تقویت روایت طرف مقابل بینجامد. بنابر این لازم است که رسانهها و فعالان رسانهای و نخبگان ایرانی هر یک به سهم خود برای مقابله با این روایتسازی و جلوگیری از توجیه اقدامات مصداق جنایت جنگی توسط دشمن تلاش کنند.
انتهای پیام/