قلعه کاظم داشی، یا قالا داشی، صخرهای تاریخی در ۷۰ کیلومتری شمالشرق ارومیه است که زمانی در میان آبهای دریاچه ارومیه قرار داشت و یکی از جاذبههای گردشگری منطقه به شمار میرفت. اکنون با خشک شدن گسترده دریاچه، این اثر تاریخی در خشکی پیرامون محصور شده و مناظر طبیعی و زیستگاههای گیاهی و جانوری اطراف آن آسیب دیده است.
سعید عیسیپور مدیر دفتر برنامه ریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه توسعه ناپایدار و شدید کشاورزی، بدون توجه به ظرفیت منطقه در حوضه را دلیل اصلی شرایط امروز دریاچه ارومیه میداند و میگوید: «بیش از ۱۰۰ سد کوچک و بزرگ در حوضه احداث شده است.
دریاچه ارومیه، که زمانی بزرگترین دریاچه آب شور خاورمیانه بهشمار میرفت، طی دو دهه گذشته در پی خشکسالیهای مداوم، سدسازی بر رودخانههای ورودی و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، با کاهش شدید سطح آب مواجه شده است. هرچند افزایش بارندگیها و اجرای برخی طرحهای احیایی در سال ۱۳۹۸ به بهبود موقت وضعیت این پهنه آبی انجامید، اما تداوم خشکسالی و ضعف مدیریت منابع آب در اوایل دهه ۱۴۰۰، بار دیگر روند احیا را متوقف و شرایط را به نقطهای بحرانی بازگرداند. امروز بخش اعظم دریاچه ارومیه به بستر گستردهای از نمک تبدیل شده و تنها لکههایی محدود از آب در آن باقی مانده است؛ وضعیتی که از آن بهعنوان یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی کشور در سالهای اخیر یاد میشود. خشکشدن دریاچه، افزون بر پیامدهای گسترده زیستمحیطی از جمله افزایش طوفانهای نمکی و ریزگردها، تغییر اقلیم محلی و کاهش تنوع گونههای گیاهی و جانوری، به افول صنعت گردشگری منطقه و نابودی بخشی از کسبوکارهای وابسته انجامیده و معیشت جوامع محلی اطراف دریاچه را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
دبیر کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه در گفتوگو با «ایران» تأکید کرده که احیای دریاچه تنها زمانی به نتیجه میرسد که مردم منطقه، دانشگاهها و نهادهای بینالمللی در کنار دولت قرار گرفته و ارادهای ملی برای نجات این میراث طبیعی شکل بگیرد.
سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی، ضمن تشریح وضعیت بحرانی آب و خشکسالیهای اخیر، اعلام کرد که با وجود بارشهای اخیر در برخی مناطق جنوبی، کاهش ۸۰ درصدی بارندگی در سال آبی جاری و چالش مدیریت منابع آبی دریاچه ارومیه همچنان پابرجاست.
بارشهای اخیر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه سبب شده تا تراز این دریاچه نسبت به روزهای نخست مهرماه سال جاری یعنی حدود ۲.۵ ماه پیش، ۴۰ سانتی متر افزایش یابد.
معاون اول رئیسجمهور با تاکید بر اینکه نجات دریاچه ارومیه یک مسئله ملی است که با عزم ملی و نه نگاه بخشینگری و منطقهای، قادر به نجات این دریاچه هستیم، گفت: راهی جز اجماع نخبگانی، بهرهگیری از نظرات دانشگاهیان و ورود تشکل های مردمی و محیط زیستی برای نجات این دریاچه نداریم.
با حضور برخط (وبینار) رئیسجمهور، رضا رحمانی استاندار آذربایجانغربی و سحر تاجبخش، معاون وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان هواشناسی کشور، یکشنبه ۱۳ مهر بهرهبرداری از ۵۰ ایستگاه بارانسنج خودکار حوضه دریاچه ارومیه و راهاندازی شبکه مانیتورینگ تجمعی دادههای هواشناسی و جوی آغاز شد.
عیسی کلانتری ۱۶ سال وزیر بود. ۹ سال دبیر ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه بود. چهار سال هم مسئولیت سازمان حفاظت محیط زیست کشور را به عهده داشت. کلانتری در این گفتوگو منتقد وضعیت دریاچه ارومیه است.
«دریاچه ارومیه»، بزرگترین دریاچه ایران، در آستانه خشکشدن کامل قرار دارد و طبق اعلام مسئولان محیط زیست، تا پایان تابستان ۱۴۰۴ اثری از آب در آن باقی نخواهد ماند. تصاویر و گزارشهای میدانی نشان میدهند که سطح دریاچه به شورهزارهای ترکخورده تبدیل شده و تنها لکههایی از آب شور باقی ماندهاند.