بحث درباره تاریخ و هویت دانشگاه، معمولاً از همان جنس گفتوگو درباره تاریخ و جامعه ایران است. طرح پرسشهایی نظیر اینکه چرا نهاد علم در ایران نتوانسته همان جایگاهی را بیابد که در تجربه تاریخی غرب پیدا کرده است؟ و همچنین طرح پرسشهایی پیرامون نسبت میان ساختار و عاملیت، ریشههای تاریخی نهاد دانشگاه، نقش سنت، عرفان، دولت، جامعه مدنی و جایگاه دانشگاه در تحولات معاصر ایران، به نوعی بازخوانی تاریخ و جامعه از منظر این نهاد تأثیرگذار است. تجدید چاپ کتاب «سرگذشت و سوانح دانشگاه در ایران» فرصتی است تا این پرسشها بار دیگر به صورتی عمیقتر مورد بازاندیشی قرار گیرند.
دکتر مقصود فراستخواه، جامعهشناس و عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی، در نشست «ایران مانا، با ملتی دانا و توانا» با نقد الگوی توسعه در ایران، ریشه بسیاری از ناکامیهای چند دهه گذشته را در غلبه نگاه بوروکراتیک، تکنوکراتیک و مهندسی بر فرآیند توسعه دانست.
با وجود همه پیشرفتهای علمی، توسعه نهادهای بینالمللی و گسترش گفتمان حقوق بشری، اما همچنان «مسأله جنگ» یکی از پایدارترین و پیچیدهترین مسائل جهان معاصر باقی مانده است.
برخی، آموزش دانشگاهی را در معرض اداریشدن، کمّیسازی و تقلیل به مجموعهای از وظایف رسمی ارزیابی میکنند. از این رو، دکتر مقصود فراستخواه، جامعهشناس و عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی، به مناسبت هفته معلم، سخنرانی خود را به موضوع «رسالت استاد و اخلاق تدریس» اختصاص داد تا از «معلمی» بهمثابه یک رسالت فکری و اخلاقی دفاع کند؛ رسالتی که به تعبیر او «مراقبت از سرمایه انسانی و حیات ذهنی جامعه» است. فراستخواه در آیین بزرگداشت روز معلم که در مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی وزارت علوم برگزار شد بر این نکته تأکید کرد که معلمی در دانشگاه نباید به چند ساعت کلاس هفتگی یا انجام یک وظیفه سازمانی فروکاسته شود
مقصود فراستخواه، جامعه شناس در روزنامه ایران نوشت: «دریغ است ایران که ویران شود...»(فردوسی، شاهنامه) نه گفتن به جنگ، کمترین تعهد ملی همه ما برای مراقبت از این سرزمین زخمی است.
گفتوگو با دکتر مقصود فراستخواه، کنکاشی است درباره حوادث دیماه، با محوریت این پرسشها: «چرا این گونه شد؟»، «چه وضعیتی پیش روی جامعه است؟» و «چه باید کرد؟»
حوادث دیماه چرا بهوجود آمد؟ چه وضعیتی پیش روی جامعه است؟ و چه باید کرد؟ دکتر مقصود فراستخواه معتقد است باید از جامعه دفاع کرد.
در تحلیل جامعه ایران، دو روایت افراطی به چشم میخورد: یکی روایت فروپاشی جامعه، دیگری روایت ثبات صُلب اجتماعی. اما آنچه در واقعیت جاری ایران میبینیم، نه فروپاشی است و نه ایستایی. دکتر مقصود فراستخواه معتقد است جامعه ایران در سطحی عمیقتر، در حال بازآفرینی خویش است؛ جامعهای ناتمام اما زنده که در دل بحرانها و ناپایداریها، امکانهای تازهای از معنا، کنش و عقلانیت اجتماعی را میآفریند.