به دلیل پاییز بسیار خشک امسال، میزان بارشها حتی در مقایسه با میانگین سال گذشته هم کمتر است. بر اساس دادههای آماری، از آغاز سال آبی جاری تا پنجم بهمنماه، مجموع بارشهای کشور به ۹۵.۵ میلیمتر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت، حاکی از عقبماندگی ۸ درصدی است.
بر اساس دادههای هواشناسی، میانگین بارشها در پهنه ایران از اواخر آذرماه و مطابق پیشبینی به شرایط نرمال نزدیک و در بازهای بیش از نرمال بلند مدت شد، اما در شرایطی که ایران درگیر خشکسالی هیدرولوژیک است، حتی در صورت وقوع بارشهای مناسب نیز خشکسالیموجود بهطور کامل جبران نخواهد شد.
گرچه هنوز فاصله محسوسی میان امکانات موجود در سینمای ایران و استانداردهای جهانی ژانر فاجعه وجود دارد، اما کارگردان در فیلم «احمد» نشان میدهد با برنامهریزی و بهرهگیری از ابزارهای موجود، میتوان به بازنمایی قابلقبولی دست یافت.
دریاچه ارومیه، که زمانی بزرگترین دریاچه آب شور خاورمیانه بهشمار میرفت، طی دو دهه گذشته در پی خشکسالیهای مداوم، سدسازی بر رودخانههای ورودی و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، با کاهش شدید سطح آب مواجه شده است. هرچند افزایش بارندگیها و اجرای برخی طرحهای احیایی در سال ۱۳۹۸ به بهبود موقت وضعیت این پهنه آبی انجامید، اما تداوم خشکسالی و ضعف مدیریت منابع آب در اوایل دهه ۱۴۰۰، بار دیگر روند احیا را متوقف و شرایط را به نقطهای بحرانی بازگرداند. امروز بخش اعظم دریاچه ارومیه به بستر گستردهای از نمک تبدیل شده و تنها لکههایی محدود از آب در آن باقی مانده است؛ وضعیتی که از آن بهعنوان یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی کشور در سالهای اخیر یاد میشود. خشکشدن دریاچه، افزون بر پیامدهای گسترده زیستمحیطی از جمله افزایش طوفانهای نمکی و ریزگردها، تغییر اقلیم محلی و کاهش تنوع گونههای گیاهی و جانوری، به افول صنعت گردشگری منطقه و نابودی بخشی از کسبوکارهای وابسته انجامیده و معیشت جوامع محلی اطراف دریاچه را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
اینجا، داستان آب نیست که کم است؛ داستان مدیریتی است که گم شده و محصولاتی که پیش از رسیدن به دست مصرف کننده، به ضایعات تبدیل میشوند.
استاندار تهران با تشریح وضعیت تامین ذخایر آبی این استان درپی بارندگیهای اخیر تاکید کرد که نباید مردم تصور کنند که با بارشهای اخیر مشکل خشکسالی حل شده است، ما همچنان نیاز داریم که در مصرف آب صرفهجویی شود.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور گفت: همه سامانههای جوی و همه ابرها قابل بارورسازی نیستند، حتی برای تمام ابرهای یک موج بارشی هم امکان بارورسازی وجود ندارد بلکه سامانههای ابری دارای ویژگیهای فیزیکی با ساختار دمایی و رطوبتی هستند که باید مد نظر قرار گیرند.
علیرغم افزایش نسبی بارندگیها در کشور و در مقابل، کمبارشی محسوس در تهران، سدهای تأمینکننده آب پایتخت با کاهش حجم ذخایر روبهرو هستند، به گونهای که بر اساس آمارهای رسمی تا پایان آذرماه تنها ۳۴ درصد از ظرفیت سدهای کشور پر شده اند.
مدیرکل دفتر اطلاعات و دادههای آب کشور، با اشاره به فعالیت سامانههای بارشی از اواسط آذرماه در کشور اعلام کرد: متوسط بارش کشوری با بهبود حدود ۴۰ میلیمتر نسبت به هفتههای گذشته افزایش یافته، اما با وجود این روند کاهشی در کمبارشی، میزان بارشها همچنان حدود ۲۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت کشور است.
مدیرکل دفتر هماهنگی مدیریت بحران با اعلام پرشدگی ۳۳ درصدی سدهای کشور، ضمن تأکید بر ایمنی تأسیسات آبی، از مردم خواست مدیریت مصرف آب شرب را جدی بگیرند.
علیرغم افزایش خیرهکننده بارشها در برخی مقاطع کوتاه، دادههای سازمان هواشناسی نشان میدهد ایران همچنان با کسری جدی بارش در مقیاس فصلی و سال آبی مواجه است؛ وضعیتی که تهران را با کاهش ۸۹ درصدی،بارش ها مواجه کرده است.
بر اساس دادهها و اطلاعات سازمان هواشناسی از ابتدای سال آبی جاری تا ۲۴ آذرماه ۱۴۰۴ بارشها در کشور ۵۲ درصد نسبت به دوره بلندمدت کاهش یافته است.
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: حدود ۱۴ میلیون هکتار از اراضی کشور در معرض بیابانزایی و کانونهای بحرانی فرسایش بادی قرار دارند.
استاد تمام پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله گفت: در مشهد سطح بحرانی سدها با ظرفیت ۳ تا ۵ درصد گزارش شده و وابستگی شدید به چاههایی که به شدت در حال پمپاژ هستند، ایجاد شده و این امر، ریسک بسیار بالا برای دومین شهر بزرگ کشور را رقم زده است.
سخنگوی صنعت آب کشور با تاکید بر اینکه با وجود بارشهای اخیر، از خشکسالی عبور نکردهایم، گفت: از ابتدای سال آبی جاری، میزان ورودی آب به سدها حدود ۳۷ درصد کمتر از سال گذشته بوده است.
دادههای هواشناسی از ماههای قبل حاکی از بارش در هفتههای پایانی آذرماه و بارشهای مطابق نرمال زمستانه بود این در حالیست که پیشبینی برای زمستان هنوز با عدم قطعیت همراه است.
در شرایطی که کاهش بارشهای پاییز نگرانیهایی را درباره تداوم خشکی و کمبارشی در کشور ایجاد کرده است، تازهترین تحلیلهای سازمان هواشناسی از افزایش فعالیت سامانههای بارشی در هفتههای پیشرو حکایت دارد اما پیشبینی جوی آینده همیشه با عدمقطعیت همراه است.
در حالی که استاندار آذربایجان غربی بر باروری ابرها بهعنوان یکی از اقدامات احیای دریاچه ارومیه تأکید میکند، رئیس حوضه آبریز دریاچه میگوید این روش تأثیر چندانی ندارد و فقط میتواند مقدار محدودی به بارش اضافه کند.
سخنگوی صنعت آب هشدار داد که بارشهای اخیر نهتنها کمبارشی مزمن سالهای گذشته را جبران نکرده، بلکه ورودی سدهای کشور همچنان ۴۰ درصد کمتر از سال گذشته است؛ وضعیتی که بهگفته وی «به هیچوجه عادی نیست» و بدون همراهی مردم و رسانهها قابل مدیریت نخواهد بود.
روحالله ساعی به «ایران» گفت: موضوع بحران آب باید از یک مسأله دولتی یا حاکمیتی به یک مقوله گفتمانی بین مردم تبدیل شود. یعنی باید در مورد آب از مونولوگ (تکگویی) به یک دیالوگ اجتماعی برسیم.