مرضیه جعفری؛ ورژن بانوان امیر قلعه‌نویی!

به گزارش ایران ورزشی، خاتون بم، پرافتخارترین تیم فوتبال زنان ایران، در دو دیدار اخیر خود در لیگ قهرمانان زنان آسیا، ۱۰ گل دریافت کرده و با شکست‌های سنگین ۴ بر یک و ۶ بر یک، روزهای تلخی را پشت سر گذاشته است. نتایجی که نه‌تنها زنگ خطر را برای فوتبال باشگاهی زنان به صدا درآورده، بلکه نگرانی‌ها درباره وضعیت تیم ملی فوتبال زنان ایران را نیز افزایش داده است؛ تیمی که هدایت آن هم بر عهده مرضیه جعفری است.

نکته قابل‌توجه، شباهت وضعیت مرضیه جعفری در فوتبال زنان با امیر قلعه‌نویی در فوتبال مردان است؛ دو سرمربی پرافتخار در عرصه باشگاهی که عملکردشان در سطح ملی، فاصله معناداری با کارنامه داخلی آن‌ها دارد.

امیر قلعه‌نویی بی‌شک یکی از پرافتخارترین سرمربیان تاریخ فوتبال باشگاهی ایران است و نمی‌توان جام‌های پرشمار او را از کارنامه‌اش حذف کرد. اما فوتبال ملی، عرصه‌ای متفاوت است. تیم ملی ایران تحت هدایت او در فیفادی مهرماه ۱۴۰۵، با دو شکست متوالی مقابل ازبکستان (۳ بر یک) و روسیه (۲ بر صفر)، پنج گل دریافت کرد و تنها یک گل به ثمر رساند؛ نتایجی که نگرانی‌ها درباره کیفیت فنی و تاکتیکی تیم ملی را افزایش داد.

مرضیه جعفری نیز دقیقاً همان مسیر را در فوتبال بانوان طی می‌کند. او پرافتخارترین سرمربی تاریخ لیگ برتر زنان ایران است، اما این افتخارات بیش از آنکه حاصل رقابت در یک لیگ پویا باشد، نتیجه انحصار یک‌طرفه خاتون بم و نبود رقیب جدی بوده است. اما در عرصه بین‌المللی، این انحصار به سرعت فرو ریخت. تیم ملی فوتبال بانوان ایران در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۶ تحت هدایت جعفری با سه شکست پیاپی و بدون کسب حتی یک امتیاز از گردونه رقابت‌ها حذف شد: شکست ۳-۰ مقابل کره جنوبی، ۴-۰ مقابل استرالیا و ۲-۰ مقابل فیلیپین. این نتایج فاجعه‌بار در حالی رقم خورد که پیش از آن نیز خاتون بم در لیگ قهرمانان باشگاهی آسیا با دریافت هفت گل از گردونه رقابت‌ها حذف شده بود و زنگ خطر را برای تیم ملی به صدا درآورده بود.

به همه این توضیحات اضافه کنید که بررسی‌ها نشان می‌دهد همکاری مرضیه جعفری با باشگاه خاتون بم قرار بود در سال ۲۰۲۵ به برسید و او از این پس «تنها در تیم ملی» فعالیت می‌کند اما چنین اتفاقی رخ نداد. البته که قرارداد او با فدراسیون فوتبال تا پایان اسفند ۱۴۰۴ اعتبار داشته و پس از آن، تمدید رسمی و شفافی اعلام نشده است. این ابهام در شرایطی است که برخی منابع از توافق اولیه تا پایان مرحله انتخابی و نیاز به تصمیم‌گیری فوری برای ادامه مسیر خبر داده‌اند. این بی‌سر و سامانی قراردادی، خود نشانه‌ای از فقدان برنامه‌ریزی حرفه‌ای در فدراسیون است.

وقتی موفقیت باشگاهی به فوتبال ملی منتقل نمی‌شود

یکی از انتقادهای مطرح‌شده درباره جعفری، تعلق خاطر ویژه او به خاتون بم و نقش این باشگاه در شکل‌گیری فهرست تیم ملی است. منتقدان معتقدند سهم بالای بازیکنان خاتون در ترکیب ملی، با توجه به نتایج این تیم در رقابت‌های آسیایی، نیازمند بازنگری جدی است.

وقتی بخش مهمی از شاکله تیم ملی از باشگاهی تشکیل می‌شود که در رقابت‌های قاره‌ای با ضعف‌های جدی مواجه بوده، نمی‌توان انتظار داشت این تیم ملی در سطح آسیا عملکردی متفاوت و درخشان داشته باشد. 

نسل تازه مربیان؛ فرصتی برای پایان انحصار

درست در همان زمانی که مرضیه جعفری در آسیا زمین‌گیر شده، لیگ برتر فوتبال بانوان ایران شاهد ظهور نسلی از مربیان جوان، تحصیلکرده و تشنه موفقیت است. نیلوفر اردلان، به‌عنوان تنها زن ایرانی دارنده مدرک پرو-لایسنس (Pro License) از کنفدراسیون فوتبال آسیا، بالاترین سطح دانش فنی را در میان تمام سرمربیان زن ایران دارد. او در تیم‌هایی مانند پرسپولیس و ایستا البرز نشان داده که می‌تواند ساختار تاکتیکی مدرنی را پیاده کند. در کنار او، سارا قمی، کاپیتان سابق تیم ملی، با فلسفه‌ای مبتنی بر جوانگرایی هدایت ایستا البرز را بر عهده گرفته و تأکید کرده که تیمش را حول بازیکنان زیر ۱۸ سال بنا می‌کند. مریم جهان‌نجاتی نیز به‌عنوان سرمربی تیم ملی جوانان، نماد این نسل جدید است.

 حضور  چهره های جوان در لیگ نشان داد که مربیان نسل نو با ایده های جدید به راحتی توانستند انحصار خاتون را کنار بزنند و جعفری را حتی از گردونه رقابت لیگ برتر برای قهرمانی هم کنار بزنند.

مرضیه جعفری، همانند امیر قلعه‌نویی، با تکیه بر کارنامه پرافتخار داخلی به عرصه ملی رسید اما نتایج آسیایی نشان می‌دهد که موفقیت در لیگ، الزاماً به معنای توانایی رقابت در سطح قاره نیست. حالا پرسش اصلی این است، آیا فدراسیون فوتبال برای عبور از این وضعیت، به ارزیابی جدی عملکرد کادر فنی و بازنگری در مسیر فوتبال زنان تن می‌دهد یا مثل وضعیت قلعه نویی در تیم ملی آقایان ، همچنان به افتخارات گذشته بسنده خواهد کرد؟