رسانههای آمریکایی در خدمت پروژه ایرانهراسی
جنگ همیشه با شلیک نخستین موشک آغاز نمیشود. گاهی پیش از آنکه جنگندهها به پرواز درآیند و زیرساختهای یک کشور هدف قرار گیرند، جنگی سازمان یافته در عرصه افکار عمومی شکل میگیرد؛ جنگی که هدف آن، ساختن تصویری تهدیدآمیز از یک ملت و آمادهسازی ذهنیت جهانی برای پذیرش اقدامات نظامی علیه آن است.
محسن مسعودیان، استاد مدیریت رسانه: جنگ همیشه با شلیک نخستین موشک آغاز نمیشود. گاهی پیش از آنکه جنگندهها به پرواز درآیند و زیرساختهای یک کشور هدف قرار گیرند، جنگی سازمان یافته در عرصه افکار عمومی شکل میگیرد؛ جنگی که هدف آن، ساختن تصویری تهدیدآمیز از یک ملت و آمادهسازی ذهنیت جهانی برای پذیرش اقدامات نظامی علیه آن است.
آنچه امروز در بخشی از فضای رسانهای آمریکا درباره جمهوری اسلامی ایران مشاهده میکنیم، از همین منظر قابل تحلیل است. پرسش اساسی این است: چگونه میتوان رسانهای را حرفهای و مستقل دانست که بدون ارائه شواهد معتبر و قابل راستیآزمایی، ایران را دارای سلاح هستهای معرفی میکند و حتی موجودیت ایالات متحده را در معرض تهدید ایران قرار میدهد؟ آیا وظیفه روزنامهنگاری، تفکیک واقعیت از ادعا، بررسی اعتبار منابع و مطالبه شواهد نیست؟ چگونه ادعایی که هنوز اثبات نشده است، در برخی روایتهای رسانهای چنان بازنمایی میشود که گویی با یک واقعیت قطعی مواجهیم؟
این مسأله صرفاً یک خطای رسانهای نیست؛ بلکه باید آن را در چارچوب جامعهشناسی سیاسی و مفهوم «امنیتیسازی» فهم کرد. امنیتیسازی فرآیندی است که طی آن یک اختلاف سیاسی یا موضوع مورد مناقشه، به تهدیدی وجودی تبدیل میشود تا اقدامات فوقالعاده در برابر آن توجیهپذیر جلوه کند.
هنگامی که ایران به عنوان تهدیدی علیه موجودیت آمریکا معرفی میشود، عملاً زمینه ذهنی لازم برای پذیرش تحریمهای بیشتر، فشارهای بینالمللی و حتی تجاوز نظامی فراهم میشود. در این چارچوب، رسانه میتواند از جایگاه ناظر قدرت به ابزار تولید مشروعیت برای اعمال قدرت تبدیل شود. تفاوت میان فناوری هستهای، غنیسازی اورانیوم و ساخت سلاح هستهای، تفاوتی بنیادین است که نمیتوان آن را با بازیهای زبانی و تبلیغات سیاسی نادیده گرفت.
جمهوری اسلامی ایران بارها بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود و حق بهرهمندی از فناوری هستهای در چارچوب معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای تأکید کرده است. این حق، امتیازی نیست که دولت آمریکا به ایران اعطا کند یا هر زمان اراده کرد از آن سلب کند. هیچ کشوری حق ندارد با اتکا به قدرت نظامی خود، حقوق قانونی دیگر کشورها را به رسمیت نشناسد یا قواعد بینالمللی را به ابزاری برای اعمال اراده سیاسی خویش تبدیل کند.
تناقض بزرگ در سیاست آمریکا نیز همین جا آشکار میشود: دولتی که خود از بزرگترین قدرتهای هستهای جهان است و سابقه استفاده از سلاح هستهای را در تاریخ دارد، در جایگاه مدعی امنیت جهانی ظاهر میشود و برای برنامه هستهای ایران تعیین تکلیف میکند. این رویکرد، نمونهای روشن از استانداردهای دوگانه در نظم بینالمللی است؛ نظمی که در آن، برخورداری از قدرت گاه جایگزین حق و قانون میشود. از منظر جامعهشناسی رسانه، تکرار یک ادعا، حتی بدون ارائه شواهد، میتواند به تدریج آن را در ذهن مخاطب به واقعیتی پذیرفته شده تبدیل کند.
وقتی رسانههای پرمخاطب، ایران را نه به عنوان یک دولت مستقل با منافع و حقوق مشروع، بلکه به مثابه تهدیدی دائمی و غیرقابل مذاکره بازنمایی میکنند، در واقع در حال تولید نوعی دیگریسازی سیاسی هستند. در چنین فضایی، حمله به ایران ممکن است نه به عنوان تجاوز به حاکمیت یک کشور، بلکه به عنوان اقدامی پیشگیرانه و ضروری به افکار عمومی فروخته شود. خطر این روایتسازی زمانی جدیتر میشود که هدف آن، فراهم کردن زمینه روانی و سیاسی برای حمله به زیرساختهای حیاتی ایران باشد.
هدف قرار دادن نیروگاهها، صنایع، شبکههای انرژی، حمل ونقل و مراکز خدمات عمومی، پیش از هر چیز زندگی و معیشت مردم را نشانه میگیرد. این زیرساختها متعلق به یک دولت به معنای محدود آن نیستند؛ سرمایههای ملی و داراییهای بین نسلی جامعه ایران هستند. هیچ اختلاف سیاسی یا ادعای اثبات نشدهای نمیتواند مجوز تعرض به امنیت و زندگی یک ملت باشد. ایران نه برای برخورداری از حقوق خود به اجازه واشنگتن نیاز دارد و نه برای دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود باید در برابر فشار تبلیغاتی قدرتهای بزرگ عقبنشینی کند.
آنچه امروز اهمیت دارد، هوشیاری در برابر جنگ روایتها و شناخت سازوکارهای تولید و انتشار ایران هراسی است. رسانهای که ادعا را جایگزین سند، تبلیغات را جایگزین حقیقت و منافع سیاسی قدرتها را جایگزین مصالح صلح و امنیت جهانی میکند، نمیتواند مدعی روزنامهنگاری حرفهای باشد. روزنامهنگاری مسئولانه باید در برابر جنگطلبی بایستد. دفاع از حقیقت، در این شرایط، بخشی از دفاع از حق ملت ایران برای استقلال و امنیت خویش است.
انتهای پیام/