روایتی زندگی نسل جوان و کشف تجربه زیسته انسانی
چگونه آثار احمد دهقان را بخوانیم؟
فرهنگ
121434
مطالعه آثار احمد دهقان، روایتی زندگی نسل جوان و کشف تجربه زیسته انسانی زیر آتش و خمپاره جنگ است که روایتهای عمیقی را از درد و امیدِ روزگارِ جنگ ایران و عراق را بازتاب میدهند.
ایران آنلاین: احمد دهقان نویسندهای است که با بهرهگیری از تجربه مستقیم خود از حضور در جبههها، داستانهایی نوشت که هم از سویی روایت تاریخ شفاهی جنگ محسوب میشوند و از سوی دیگر اثری ادبی که جایگاه ارجمندی در ادبیات معاصر ایران دارد. آثار او تماشای چشماندازی تازه از جنگ و دفاع مقدس از کوچه باغ ادبیات داستانی است. دهقان از مهمترین چهرههای ادبیات دفاع مقدس است؛ نویسندهای که توانست صدایی متفاوت از نسلی از نوجوانان و جوانانی باشد که روزگارشان در میان سنگر و خاکریز گذشت.
جهان داستانی دهقان
به گزارش ایرنا، سبک نگارش احمد دهقان ساده، روان و صمیمی است، او به صداقت روایت و بازآفرینی لحظهها وفادار است. این سادگی، به آثار او قدرتی ویژه میبخشد: خواننده با زندگی شخصیتها و موقعیتهای انسانی آنان روبهرو میشود.
دهقان در آثارش، جنگ را تنها میدان نبرد نمیبیند، صحنهای برای شکلگیری دوستیها، ترسها و دگرگونیهای روحی جوانانی میبیند که به دست روزگار به سازندگان تاریخ تبدیل شدند. در جهان داستانی او، مرز میان زندگی و مرگ باریک است اما در همان مرز باریک، نشانههایی از امید، دوستی و ایستادگی وجود دارد.
آثار دهقان، بازتاب تجربهای انسانی هستند، او همواره بر این نکته تأکید کرده است که علیه جنگ مینویسد و رنج و شادی، شکست و پیروزی، ترس و شجاعتی که همگی در زندگی رزمندگان جبهه جنگ تجربه میشد را صادقانه روایت میکند. دغدغه اصلی او نشان دادن انسانهایی است که در شرایطی بحرانی، میان ترسهای شخصی و مسئولیتشان در برابر وطن، بر خود میلرزند.
در نوشتههای دهقان، جنگ همزمان یک تراژدی و یک مدرسه زندگی است. شخصیتهای او با خشونت، فقدان، اضطراب و مرگ مواجه هستند اما در همین میدان، معنای رفاقت، ایثار و امید را نیز بازمییابند.
اولین رمان احمد دهقان «سفر به گرای ۲۷۰ درجه» در سال ۱۳۷۵ منتشر شد. این کتاب به چند زبان از جمله انگلیسی ترجمه شده است. این کتاب جایزه بیست سال داستاننویسی جایزه بیست سال ادبیات پایداری، جایزه چهارمین دوره انتخاب کتاب سال دفاع مقدس، جایزه بهترین داستان شرق در روسیه و... را دریافت کرده و همواره به عنوان یکی از مهمترین آثار ادبیات جنگ ایران شناخته میشود.
مسیر نگاه نویسنده به جنگ را دنبال کنید: دهقان درباره جنگ بسیار نوشته است اما همواره به دنبال گفتن این نکته بوده این فاجعه چه اندازه رنجآور است، توصیفات در
به جزئیات روزمره توجه کنید: دهقان همه لحظههای کوچک زندگی در جبهه را ثبت میکند، از شوخیها و دلتنگیها تا ترسهای شبانه و اضطراب حمله، توجه به این جزئیات به فهم فضای کلی اثر کمک میکند.
میان تاریخ و ادبیات داستانی بایستید: آثار او اسنادی از تاریخ اجتماعی ایران به شمار میآیند. آشنایی با بستر تاریخی جنگ ایران و عراق، شرایط سیاسی و اجتماعی دهه ۱۳۶۰ به ویژه وضعیت جوانان در این دهه و نقش داوطلبانه نوجوانان در جبهه، درک عمیقتری از نوشتههایش بهدست میدهد.
به احساس شخصیتها توجه کنید: شخصیتهای دهقان بیشتر نوجوانان و جوانانی هستند که در مرز کودکی و بزرگسالی در یکی از بزرگترین بحرانهای زندگی خود قرار دارند، جایی که باید برای یک تصمیم بزرگ آماده شوند، موقعیت شخصیتها را در لحظه تصمیمگیری دریابید. زبان دهقان دشوار نیست، اما بار عاطفی و روانی سنگینی دارد، برای مطالعه آثار باید آماده روبهرو شدن با احساسات خالص و خام جوانان و نوجوانان و تجربههای مستقیم آنان باشید.
از کجا شروع کنیم؟
گام نخست: آثار داستانی از روزهای جنگ: «سفر به گرای ۲۷۰ درجه» اثری مهم در ادبیات جنگ و دفاع مقدس ۸ ساله ایران به شمار می آید. دهقان در «سفر به گرای ۲۷۰ درجه» روایت ناصر را بازگو میکند که برای مرخصی تحصیلی برگشته و بعد از شرکت در امتحانات با یکی از بچههای محل به نام علی به جبهه برمی گردد، این کتاب گاهی طنزآلود است و گاهی تلخی و وحشت جنگ را به تصویر میکشد.
«پرسه در خاک غریبه» روایت گروهی از رزمندگان جبهه غرب که در سرما و بوران منطقه کوهستانی، برای نجات مردم گرفتار در کردستان عراق به دل کوه می زنند تا با انجام عملیاتی آنها را از دست مزدوران بعثی نجات دهند و این ماجراجویی برای آنها در طول داستان حواشی فراوانی را به وجود میآورد.
گام دوم: آثار داستانی و روایتهای پایان جنگ: «روزهای آخر»، بازتابی است از روزهای پایانی جنگ است که پس در ابهام و پیچیدگی بسیار، خبر پذیرش قطعنامه ۵۹۸، منتشر میشود و اینگونه بچههای جنگ از جبههها به شهر میروند، در حالی که تعداد بسیاری از آنها اکنون برنامهای برای آینده خود ندارند، این رمانی بر اساس دستنوشتههای دهقان در آن دوران شکل گرفته است.
گام سوم: روایتهای پس از پایان جنگ: «من قاتل پسرتان هستم»، این کتاب در ۱۰ داستان کوتاه واقعیتهایی را از جنگ و پیامدهای آن به تصویر میکشد، این مجموعه داستان روایت انسانهایی است که در جبههها جنگیدهاند و در پس پردههای جنگ و نبرده، تجربیات تلخ و پر دردی را تجربه کردهاند.
کتاب «جشن جنگ» نیز یک مجموعه داستان کوتاه است که با تمرکز بر جنگ هشتساله ایران و عراق نوشته شده اما داستانهای آن همه بر ضد جنگ است.
گام چهارم: زندگینامه شاهدان و شهدا: دهقان گردآوری مجموعه خاطرات شهید مهد باقری با عنوان «روزنوشتها» را بر عهده داشته است. «آزادی خرمشهر»، خاطرات سپهبد شهید علی صیاد شیرازی که در این کتاب به روایت چگونگی انجام عملیات فتح المبین و پیروزی خرمشهر می پردازد و کتاب «ناگفتههای جنگ»، خاطرات شهید علی صیاد شیرازی در زمان جنگ تحمیلی را در بر دارد.
دهقان نوشتن مجموعه ای از خاطرات شاهدان جنگ را نیز در نشر سوره مهر با عناوین گوناگون بر عهده داشت است که از آن میان میتوان به «بچههای تپه سوم؛ خاطرات حمیدرضا طالقانی»، «بچه های آوه زین: خاطرات فرنگیس حیدرپور» و... اشاره کرد.
داستانهایی از جنگ برای نوجوانان: دهقان آثار بسیاری هم برای معرفی جنگ به نوجوانان دارد. «بچههای کارون» قصه پسرک نوجوانی است در منطقه خرمشهر که با گروهی از رزمندگان در تدارک حمله برای آزادسازی این شهر است. «گردان چهار نفره» داستان چهار نوجوان در یک گروه است که مسئولیت مهمی را بر دوش دارند؛ آنها باید قرارگاه عراقیها را قبل از حمله شناسایی کنند.
آثار احمد دهقان تنها بازگویی تاریخ جنگ نیستند، هقان ما را به یاد میآورد این تنها یک رخداد نظامی نیست؛ بلکه تجربهای انسانی است که زخمهایش بر تن و جان جامعه باقی میماند. خواندن آثار او، یعنی شنیدن صدای نسلی که با وجود ارج نهاده شده به زخمهایش، رنجهایش کمتر شنیده شده است.
احمد دهقان کیست؟
احمد دهقان در سال ۱۳۴۵ هجری شمسی در شهر کرج متولد شد. در سال ۱۳۶۸ وارد دانشگاه شد؛ ابتدا در رشته مهندسی برق تحصیل کرد. سپس رشته علوم اجتماعی را پی گرفت و در نهایت در رشته مردمشناسی موفق به دریافت مدرک کارشناسی ارشد شد.
او سالها به عنوان کارشناس ادبی در «دفتر ادبیات و هنر مقاومت» و مرکز آفرینشهای ادبی حوزه هنری فعالیت کرده و علاوه بر آثار داستانی، در زمینه نظریههای خاطرهنگاری (به ویژه خاطرهنویسی جنگ ایران و عراق) مقاله نوشته است.
اولین رمان او با عنوان سفر به گرای ۲۷۰ درجه در سال ۱۳۷۵ منتشر شد. دهقان به تأثیر تجربه جنگ و زیستن در آن دوره به عنوان بخشی از هویت ادبی خودش اشاره کرده است.
انتهای پیام/