تاریخ خاورمیانه مدرن ۸۴
شریف حسین و انقلاب عربی
جهان
161155
ویلیام کلیولند در کتاب تاریخ خاورمیانه خود می نویسد: جمال پاشا که معتقد بود برخی از رهبران عرب در تماسهای پنهانی با بریتانیا و فرانسه هستند، شمار زیادی از آنها را به آناتولی تبعید کرد و چند نفر دیگر را تحت بازداشت خانگی در قدس و دمشق نگه داشت.
کلیولند نوشت: در سال ۱۹۱۵، او شروع به زندانی کردن سرشناسان عربی که به عدم وفاداری مظنون بودند، کرد و آنها را به محاکم نظامی فرستاد تا مورد بازجویی و محاکمه قرار گیرند. جمال از اطلاعاتی که در اسناد باقیمانده کنسولگری فرانسه در بیروت در سال ۱۹۱۴ بود، استفاده کرد و خیانت به وطن را به زندانیان خود نسبت داد. 11 نفر از محکومان در اوت ۱۹۱۵ در بیروت بهطور عمومی اعدام شدند و ۲۱ نفر دیگر نیز در می ۱۹۱۶ در بیروت و دمشق به همین شیوه به دار آویخته شدند. این اعدامها جامعه عرب را به شدت شوکه کرد. قربانیان شامل یک سناتور عرب، سه نماینده پارلمانی، روزنامهنگاران برجسته و اعضای خانوادههای سرشناس سوریه بزرگ بودند.
هرچند برخی از متهمان ممکن است در مذاکرات سیاسی پیش از جنگ با دیپلماتهای فرانسوی دخیل بوده باشند، اکثریت آنها به دلیل فعالیتهای پیشین خود در حزب تمرکززدایی عثمانی هدف قرار گرفته بودند. زمانبندی دومین موج اعدامها – تنها یک ماه پیش از اعلامیه انقلاب عربی – به این قربانیان هالهای از شهادت بخشید و مرگ آنها بهطور گسترده با آرمان عربیگرایی مرتبط شد.
اگرچه جمال پاشا توانست احساسات شدید ضد کمیته اتحاد و ترقی را در استانهای تحت کنترل خود برانگیزد، اما موفق شد از بروز علنی این احساسات جلوگیری کند. عربهای سوریه بزرگ، که بسیاری از آنها از ابتدای جنگ وفادار به آرمان عثمانی بودند، در واکنش به سرکوبها در سکوت و غم فرو رفتند و هیچ شورش آشکاری در طول جنگ رخ نداد. فعالیت ضد عثمانی نیز بسیار محدود بود. علاوه بر این، جمال پاشا همچنان از روش عثمانی در بهکارگیری سرشناسان محلی به عنوان واسطه بین دولت و مردم استفاده کرد. سرشناسانی که به آنها اعتماد داشت، اعدامها را تدابیری امنیتی، اگرچه تأسفبار، میدانستند و به خدمت خود در تلاشهای جنگی عثمانی ادامه دادند، چه به عنوان اعضای پارلمان و چه به عنوان مدیران محلی. اگرچه سوریه منشأ نخستین بروزهای عربگرایی پیش از جنگ بود، سرکوب شدید جمال پاشا و وفاداری مداوم بسیاری از نخبگان عرب به عثمانیها نشان میداد که هرگونه حرکت سازمانیافته برای جدایی عربی باید از جایی غیر از سوریه آغاز میشد.
ورود عثمانیها به جنگ، نگرانیهای شدیدی در محافل بریتانیایی درباره مسأله اتحاد اسلامی برانگیخت. اعلام جهاد سلطان-خلیفه علیه کشورهای متفقین این پتانسیل را داشت که نه تنها مسیرهای امپراطوری بریتانیا به سوی هند را مختل کند، بلکه در داخل هند نیز آشوب و بیثباتی ایجاد نماید. مقامات بریتانیایی به دنبال یافتن یک مقام مسلمان بودند که بتواند در برابر نفوذ سلطان-خلیفه عثمانی تعادل ایجاد کند و به اتحاد با کشورهای متفقین ترغیب شود. آنها این نقش را در شخص شریف حسین، امیر مکه، یافتند. از آنجا که بخش بزرگی از تاریخ خاورمیانه پس از جنگ جهانی اول حول تفسیرهای مختلف از وعدههایی که بریتانیا به شریف حسین داده بود شکل گرفت، درک روند شکلگیری این پیشنهادات، زمینه تاریخی و اقدامات ناشی از آنها، اهمیت زیادی دارد.
انتهای پیام/