چین و تلاش برای تغییر نظم جهانی

بخشی از این یادداشت را در ادامه بخوانید:

اگرچه دیدگاه‌های تقریباً رئالیستی نظیر گراهام آلیسون، نحوه ظهور چین و پشت سر گذاشتن ایالات متحده را با ادبیاتی نظیر «تله توسیدید» توصیف و صورت‌بندی کردند که احتمال تقابل نظامی را بالا می‌بینند، اما نظریاتی هم وجود دارند که خیزش چین را با ابزاری غیر از مداخله و اجبار به سبک غربی مفصل‌بندی می‌کنند.
آخر این هفته، ایالات متحده میزبان شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین خواهد بود. این سفر در حالی صورت می‌گیرد که پکن در فضای عدم قطعیت و بی‌اعتمادی فزاینده به غرب در روابط بین‌الملل، به دنبال گسترش حضور و افزایش شراکت راهبردی با کشورهای «جنوب جهانی» است.

چین برخلاف غرب که به دنبال تحمیل ارزش‌های خود به دیگر کشورهاست، با استراتژی عمل‌گرایانه و تمرکز بر توسعه اقتصادی، در حال تغییر بی‌سروصدای نظم بین‌المللی در قالب «اکثریت جهانی» است.

پکن در سال‌های اخیر تلاش کرده به جای الگوبرداری از دیپلماسی ارزشی و ایدئولوژیک غرب -که برقراری ارتباط و شراکت را مشروط به پذیرش اصول غربی و به تبع آن مداخله در امور داخلی کشورها می‌کند- مسیری عمل‌گرایانه‌تر را در پیش بگیرد. چین با گنجاندن اصل «پذیرش» در سیاست خارجی خود، به دنبال گسترش همکاری‌ها در زمینه‌های اقتصادی و توسعه‌ای (به جای تمرکز صرف بر مسائل امنیتی و سیاسی) است.

این سیاست، با توجه به فضای بی‌اعتمادی ناشی از رویکردهای ناپایدار غرب در سال‌های اخیر، جذابیتی را در کشورهای جنوب جهانی ایجاد کرده و گزینه پکن را به‌عنوان اولویت جایگزین و نماد چندجانبه‌گرایی، روی میز تصمیم‌گیران این کشورها قرار داده است.

چین همچنین تأکید ویژه‌ای بر نقش سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی در پیشبرد اهداف صلح و توسعه دارد. حضور رئیس‌جمهوری چین در اجلاس‌های سازمان همکاری شانگهای و بریکس و دیدارهای مستمر با رهبران کشورهای عضو، نشان از جهت‌گیری دیپلماسی پکن در راستای همگرایی با جنوب جهانی دارد.

در همین رابطه، رایان هاس، دیپلمات سابق آمریکایی و عضو اندیشکده بروکینگز می‌گوید:«چین می‌خواهد نظم سیاسی بین‌المللی را مطابق میل خود تغییر دهد و استراتژی اصلی آن، جلب حمایت اکثریت جهانی کشورهاست.» خود شی جین‌پینگ نیز بارها از ساختار فعلی سازمان ملل انتقاد کرده و خواستار اصلاح رویه‌ها برای دستیابی به اهداف واقعی شده است.