تاریخ خاورمیانه مدرن ۱۱۵
پیدایش اخوان المسلمین در مصر
جهان
171361
ویلیلام کلیولند در کتاب تاریخ خاورمیانه مدرن می نویسد: این حمله به سنتها عمدتاً توسط اعضای تحصیلکرده طبقات متوسط و بالای جامعه رهبری میشد و نماینده اکثریت مردم مصر نبود. از اواخر دهه ۱۹۲۰، بخشهایی از جامعه که از شرایط اقتصادی و اجتماعی ناراضی بودند، به دنبال راهکارهای عملی برای حل مشکلات خود رفتند و به سازمانهایی پیوستند که خارج از چارچوب نظام حزبی فعالیت میکردند.
کلیولند نوشت:این حمله به سنتها عمدتاً توسط اعضای تحصیلکرده طبقات متوسط و بالای جامعه رهبری میشد و نماینده اکثریت مردم مصر نبود. از اواخر دهه ۱۹۲۰، بخشهایی از جامعه که از شرایط اقتصادی و اجتماعی ناراضی بودند، به دنبال راهکارهای عملی برای حل مشکلات خود رفتند و به سازمانهایی پیوستند که خارج از چارچوب نظام حزبی فعالیت میکردند. این واکنش مردمی، علیه نظام پارلمانی وارداتی و سکولاریسمی بود که این نظام نمایندگی میکرد. بسیاری از سازمانهای داوطلبانهای که در دهه ۱۹۳۰ ظهور کردند، با جنبشهای اسلامی مرتبط بودند و بیتردید مهمترین آنها و یکی از تأثیرگذارترین نهادها در تاریخ معاصر مصر اخوانالمسلمین بود.
اخوانالمسلمین در سال ۱۹۲۸ توسط حسن البنا، یک معلم و تحصیلکرده در دانشسرای تربیت معلم، در شهر اسماعیلیه تأسیس شد. این جنبش در دهه ۱۹۳۰ رشد چشمگیری داشت و تا پایان این دهه، ۵۰۰ شعبه در سراسر مصر تأسیس و دهها هزار عضو جذب کرد. برنامه اخوانالمسلمین ترکیبی از عناصر سنتی و نوآورانه بود. از جنبه سنتی، البنا معتقد بود که احیای اجتماعی و سیاسی مصر تنها از طریق بازگشت اسلام به عنوان نیروی هدایتگر در زندگی ملی ممکن است. او خواستار اجرای مجدد شریعت بود. اما، اصرار البنا بر بازگشت به شریعت به معنای بازگشت سادهلوحانه به گذشته نبود. همانند محمد عبده پیش از او، البنا به دنبال راهی بود که مسلمانان بتوانند از پیشرفتهای فناوری و علوم قرن بیستم بهره ببرند، بدون آنکه ارزشهای اسلامی خود را از دست دهند. او استدلال میکرد که شریعت در اصل برای پاسخگویی به شرایط تاریخی خاصی تدوین شده و محصول استدلال انسانی آگاهانه است. از دیدگاه البنا، شریعت احیا شده باید قابل تفسیر باشد و با نیازهای جامعه مدرن سازگار شود. عدم وجود جزئیات دقیق در پیشنهادهای سیاسی البنا نباید از قدرت دیدگاه او بکاهد. هدف او نه ایجاد یک دولت اسلامی محدود، بلکه فراخواندن به یک نظم اسلامی جامع بود؛ نظمی که به واسطه مبانی اسلامی خود، میتوانست عدالت اجتماعی، رفاه اقتصادی و هماهنگی سیاسی را تضمین کند.
دعوت مستقیم اخوانالمسلمین به اصلاحات اجتماعی مبتنی بر اسلام و مسئولیتپذیری اجتماعی، بخش مهمی از جذابیت این جنبش را تشکیل میداد. در حالی که سیاستمداران در مشاجرات بیحاصل گرفتار بودند، اخوانالمسلمین دست به عمل زد و حضوری فعال در سراسر جامعه مصر ایجاد کرد. البنا از اصلاحات اقتصادی مانند بازتوزیع زمین، اجرای برنامههای رفاه اجتماعی و جایگزینی سرمایه خارجی با سرمایهگذاری داخلی حمایت میکرد. این جنبش پیوندهای مستحکمی با جنبش کارگری نوپای مصر برقرار کرد و از خواستههای کارگران برای ایجاد اتحادیهها و دریافت مزایای بیکاری دفاع نمود. اخوانالمسلمین همچنین شرکتهایی در حوزههایی مانند بافندگی، حملونقل و ساختوساز تأسیس و به کارگران حق سهامداری در این شرکتها اعطا کرد. برای پر کردن شکاف میان حوزههای سکولار و مذهبی در جامعه، پیروان البنا مدارس ابتدایی تأسیس کردند که در آنها آموزشهای دینی با آموزش موضوعات علمی و فنی ترکیب شده بود. این سازمان همچنین با راهاندازی درمانگاههای رایگان و آشپزخانههای عمومی برای تغذیه فقرا در اوج رکود اقتصادی، به اقشار محروم جامعه کمکهای مادی میرساند. در این مجموعه فعالیتها، اخوانالمسلمین تجلی باور البنا بود که عدالت اجتماعی تنها یک مسأله قانونی نیست، بلکه بخشی از اخلاق اجتماعی است که تنها با بازگشت به ارزشهای اسلامی قابل تحقق است.
انتهای پیام/