تلاش تهران برای کسب جایگاه قدرت بزرگ در خاورمیانه پساآمریکا

 ولی نصر، نرگس باجغلی / حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌ها و صنایع ایران و تشدید تورم، فشار قابل‌توجهی بر جامعه وارد کرده اما با این حال، نه تنها ترور آیت الله علی خامنه‌ای به خیزش گسترده مخالفان منجر نشد؛ بلکه حامیان نظام جمهوری اسلامی به خیابان‌ها آمدند و بخشی از مردم با گرایش‌های سیاسی متفاوت نیز در حمایت از کشور به آنان پیوستند. بسیاری از ایرانیان همچنان از حکومت ناراضی‌اند، اما بمباران شهرها و تهدیدهای دونالد ترامپ درباره نابودی ایران، خشم از آمریکا را افزایش داده و احساسات ملی‌گرایانه را تقویت کرده است. در چنین فضایی، جنگ نه به تضعیف فوری حکومت، بلکه به کاهش احتمال اعتراضات فراگیر علیه آن کمک کرده است.

ایران طی پانزده سال گذشته برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر جنگ اقتصادی آمریکا، روابط تجاری خود با همسایگان را گسترش داده و در تولید مواد غذایی به خودکفایی نسبی نزدیک شده است. با وجود افزایش قیمت‌ها و نگرانی عمومی درباره آینده، هنوز کمبود گسترده کالاها و خدمات ضروری گزارش نشده است. این وضعیت به تهران امکان می‌دهد فشار اقتصادی را تحمل کند.

در ساختار سیاسی ایران، رهبر جدید، آیت الله مجتبی خامنه‌ای، افراد مورد اعتماد را در مناصب مهم قرار داده است؛ این جریان به دیپلماسی آمریکا بدبین است و حملات واشنگتن در جریان مذاکرات را نشانه غیرقابل‌اعتماد بودن آن می‌داند. چهره‌های میانه‌روتر، از جمله مسعود پزشکیان و محمدباقر قالیباف، همچنان خواهان راه‌حل دیپلماتیک‌اند، اما آنان نیز تسلیم ایران را نمی‌پذیرند؛ تهران خواستار اجرای تفاهم ژوئن، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، لغو تحریم‌ها، تضمین عدم حمله مجدد و دریافت غرامت است.

راهبرد نظامی ایران تنها به دفاع از مرزهای خود محدود نیست. حملات به پایگاه‌های آمریکا در اردن، سوریه و کشورهای خلیج فارس، خساراتی به تجهیزات نظامی وارد کرده و واشنگتن را به انتقال بخشی از نیروها و امکانات خود واداشته است. تهران همچنین با حمله به تأسیسات انرژی قطر و امارات و نفتکش‌ها، در پی افزایش قیمت نفت، گاز و سوخت است تا هزینه ادامه جنگ را برای آمریکا بالا ببرد. حملات نیروهای مقاومت عراقی به خط لوله انتقال نفت عربستان و پیشروی حوثی‌ها (انصارالله) در یمن تا نزدیکی تنگه باب‌المندب، فشار بر مسیرهای جایگزین هرمز را افزایش داده است.

ایران با وجود تضعیف شبکه متحدانش در لبنان و سوریه، همچنان توان ایجاد فشار منطقه‌ای را حفظ کرده است. مقام‌های تهران از استقبال کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و بریکس نیز نشانه‌ای از افزایش جایگاه بین‌المللی ایران می‌بینند. با این حال، تبدیل دستاوردهای نظامی به منافع پایدار اقتصادی و سیاسی همچنان چالشی اساسی است و تهران برای رسیدن به اهداف خود، آمادگی ادامه جنگ و تحمل هزینه‌های آن را دارد.