«پنج راهبرد رهبر شهید » پیوند دیپلماسی میدانی و نظری است

حسین جابری انصاری، مدیرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) و سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه در آیین رونمایی از کتاب «پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی» تألیف محسن پاک‌آئین، دیپلمات ارشد و بازنشسته کشورمان، با تأکید بر اینکه حضور در این نشست را با افتخار و بدون کمترین تردیدی پذیرفته است، با اشاره به تجربه عملی ۴ دهه‌ای نگارنده در حوزه سیاست خارجی و همچنین تسلط نظری او بر مسائل سیاست خارجی جمهوری اسلامی و دیدگاه‌های رهبر شهید در این خصوص، این کتاب را پیوند کم‌نظیری از تجربه دیپلماسی میدانی و نظری دانست.

اهمیت تبیین هندسه سیاست خارجی رهبر شهید انقلاب اسلامی

مدیرعامل ایرنا با اشاره به موضوع محوری کتاب اظهار داشت: موضوع این اثر از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است؛ چرا که به بازخوانی هندسه سیاست خارجی و راهبردهای رهبر شهید انقلاب اسلامی می‌پردازد. آثار و برکات وجودی ایشان در طول نیم‌قرن گذشته در تحولات ایران، تکوین انقلاب اسلامی و بسترهای منطقه‌ای و بین‌المللی کاملاً روشن، بارز و بی‌نیاز از بازگویی است.

وی در ادامه با تجلیل از سرعت عمل و عمق نگاه مؤلف افزود: اینکه پژوهشگری در فاصله‌ای کوتاه پس از شهادت رهبر شهید، به سراغ منظومه فکری ایشان در سیاست خارجی برود و پنج راهبرد اساسی و بنیادین مدنظر معظم‌له را در قالب یک اثر مدون و منسجم صورت‌بندی کند، اقدامی بسیار ارزشمند و شایسته تقدیر است. البته تردیدی نیست که این گام، سرآغاز اقدامات پژوهشی فراوانی است که باید در آینده پیرامون اندیشه، سیره عملی، تجربه زیستی ایشان و زیست فکری جمهوری اسلامی صورت پذیرد. اگرچه تاکنون کتاب‌ها و مقالاتی در این باب به نگارش درآمده، اما اصحاب فکر و عمل متفق‌القول‌اند که در تولید ادبیات بنیادین در این حوزه هنوز در آغاز راه قرار داریم؛ از این رو، ایرنا مفتخر است که سهمی هرچند کوچک در رونمایی و معرفی این اثر ایفا می‌کند.

سابقه عملی چهاردهه‌ای نگارنده کتاب

جابری انصاری بعد دوم اهمیت کتاب را به شخصیت و کارنامه نویسنده پیوند زد و با اشاره به خدمات ممتد محسن پاک‌آئین تصریح کرد: نکته اساسی در تدوین ادبیات حوزه سیاست خارجی این است که اثر تنها از خاستگاه تئوریک خلق نشود، بلکه به عرصه عمل و اجرا متصل باشد. ویژگی برجسته آقای پاک‌آئین این است که در کنار تأملات نظری و نگارش مقالات تخصصی، خود کنشگری فعال در میدان دیپلماسی بوده و در صحنه‌سازی‌های اجرایی ایفای نقش کرده است؛ بنابراین او صرفاً پژوهشگری اندیشکده‌ای نیست، بلکه جامعیتی از نظر و عمل را نمایندگی می‌کند.

وی در تشریح مناصب دیپلماتیک پاک‌آئین خاطرنشان کرد: ایشان از سال ۱۳۶۰ وارد وزارت امور خارجه شدند و تا زمان بازنشستگی در سال ۱۳۹۶، به مدت ۳۶ سال و در آستانه چهار دهه در سطوح مختلف مدیریتی خدمت کردند؛ از جمله:

معاونت اداره هفتم سیاسی در آغاز فعالیت؛

معاونت اداره آمریکا در ستاد مرکزی؛

سفیر جمهوری اسلامی ایران در زامبیا؛

سفیر ایران در ازبکستان؛

سفیر ایران در تایلند؛

سفیر ایران در جمهوری آذربایجان؛

ریاست ستاد افغانستان در وزارت امور خارجه؛

ریاست گروه مطالعات آفریقا و مشاورت وزیر امور خارجه؛

سه سال معاونت فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی؛

معاونت بین‌الملل دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی.

مدیرعامل ایرنا پیوند مستقیم کاری نویسنده با دفتر نشر آثار رهبر شهید را عاملی تعیین‌کننده در اشراف محتوایی وی بر ابعاد این هندسه راهبردی دانست.

کارنامه پژوهشی پاک‌آئین

جابری انصاری با مرور تفصیلی آثار مکتوب مؤلف یادآور شد: مقالات ایشان سال‌ها در نشریاتی چون فصلنامه «سیاست خارجی» و «مجله مطالعات آفریقا» چاپ می‌شد. افزون بر این، ایشان از معدود سفرای دستگاه دیپلماسی است که تمامی ادوار مأموریتی خود را مستند کرده است:

کتاب «از اداره هفتم تا سفارت» (خاطرات دوره نخست خدمت در ستاد وزارت خارجه در اوایل دهه ۶۰)؛

کتاب «پنج سال در سرزمین سبز» (خاطرات دوره مأموریت در زامبیا)؛

کتاب «چهار سال در سرزمین تیمور» (خاطرات سفارت در ازبکستان)؛

کتاب «در سرزمین طلایی» (خاطرات دوره سفارت در تایلند)؛

کتاب «چهار سال آن‌سوی ارس» (مجموعه تجارب و خاطرات سفارت در باکو)؛

کتاب تجمیعی «چهار مأموریت در پنج دولت» (بازنشر و ویرایش ساختاریافته خاطرات چهار سفارتخانه توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی).

وی در پایان با برشمردن سایر تألیفات تخصصی نویسنده، نظیر «شناخت نومحافظه‌کاران آمریکا»، «مناقشه قره‌باغ از آغاز تا پایان»، «سفیران پیامبر و دیپلماسی نبوی»، «۵۰ سال مناسبات دیپلماتیک ایران و تایلند»، «سیاست و حکومت در آفریقا»، «تاریخچه محبت اهل‌بیت در آفریقا و اروپا»، ترجمه کتاب ماهاتیر محمد به نام «جهانی که در آن به سر می‌بریم» و نیز مدیریت و تدوین سه جلد از کتاب‌های سبز وزارت خارجه (زامبیا، میانمار و لائوس)، تأکید کرد که مخاطب در این اثر با نویسنده‌ای روبه‌رو است که میدان‌های پیچیده اجرایی و منظومه‌های فکری بین‌المللی را به صورتی ملموس زیسته است.

 استقلال، میراث انقلاب اسلامی است؛ تجربه ونزوئلا نشان داد آمریکا به‌دنبال سلطه بر کشورهاست

حسین جابری انصاری، مدیرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) و سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه در بخش پایانی آیین رونمایی از کتاب «پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی» تألیف محسن پاک‌آئین گفت: میراث بزرگ انقلاب اسلامی ایران و امامین فقید و شهید انقلاب اسلامی، استقلال است؛ استقلال و آزادی که برآیند آن، همان‌گونه که در اصل نهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده، در قالب موازنه و تعامل میان این دو مفهوم در جمهوری اسلامی ظهور و بروز پیدا می‌کند. واقعیت این است که به‌ویژه برای نسل جدید، با توجه به مجموعه تحولاتی که در ایران و جهان رخ داده، مفهوم استقلال ممکن است به‌اندازه گذشته مفهوم نباشد. این در حالی است که اگر سرنوشت کشورهای منطقه و بسیاری از کشورهای جهان را بررسی کنیم، اهمیت این مفهوم روشن‌تر می‌شود.

وی نمونه اخیر این رویکرد را ونزوئلاست، دانست و گفت: جایی که رئیس یک کشور را در برابر دوربین‌های زنده جهان دزدیدند و با وقاحت تمام او را بردند و در اداره مواد مخدر تحویل دادند و در آمریکا زندانی کردند. پس از آن نیز با صراحت و وقاحت آشکار و تمام، امپریالیزم عریان و بدون پرده پوشی را نشان دادند و اعلام کردند که نفت ونزوئلا از این پس در اختیار آنها خواهد بود. وقتی درباره ایران نیز صحبت می‌کنند، با همین ادبیات وقیحانه و روش و منوال به موضوع می‌پردازند.

جابری انصاری خاطرنشان کرد: امروز همان مسائلی که نسل انقلاب و صاحب‌نظران از منظر نظری درباره سیاست آمریکا مطرح می‌کردند و شاید برای نسل جدید چندان ملموس نبود، در برابر دوربین‌ها و به‌صراحت بیان می‌شود. این مواضع، تصویری آشکار از سیاست آمریکا و تلاش این کشور برای اعمال سیطره و هژمونی بر جهان ارائه می‌دهد.

وی افزود: با توجه به اینکه در ایام آبان‌ماه قرار دادیم، لازم می‌دانم خاطره‌ای تاریخی درباره تسخیر سفارت آمریکا نقل کنم. این خاطره را مرحوم ابوالقاسم قاسم‌زاده، داماد مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی، مستقیماً از پدر همسر خود نقل کرده است. بر اساس این روایت، در روزهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، شورای انقلاب درباره وضعیت کشور و شرایط پیش‌روی آن بحث و بررسی کرده و جمع‌بندی شورا این می شود که هنوز آمادگی لازم برای مدیریت کشور را ندارد. در همین چارچوب، یکی از اعضای شورای انقلاب که امکان خروج از کشور را به بهانه‌ای داشت، مأمور شد جمع‌بندی شورا را به امام خمینی (ره) در نوفل‌لوشاتو، در حومه پاریس، منتقل کند.

مدیرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی افزود: در آن مقطع، یکی از فرزندان مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی در خارج از کشور حضور داشت و ایشان با اخذ مجوز از ساواک، ظاهراً به بهانه دیدار با فرزند خود راهی خارج از کشور شدند؛ اما هدف اصلی از این سفر، دیدار با امام و انتقال جمع‌بندی شورای انقلاب بود. مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی در دیدار با امام خمینی (ره) در نوفل‌لوشاتو، به تفصیل مباحث و جمعبندی مطرح‌شده در شورای انقلاب را تشریح می کنند. حضرت امام نیز، قریب به این مضمون، پاسخ می دهند: «من پوست این گاو را تا دم کنده‌ام و شما از من می‌خواهید دوباره این پوست را به جای خودش برگردانم؟ من کار خودم را بلدم، شما هم کار خودتان را بکنید.»

وی گفت: در واقع، این پاسخ امام ناظر بر پیشنهادی بود که اگر مبنای اقدام قرار می‌گرفت، عملاً می‌توانست به معنای پایان انقلاب باشد؛ چراکه در صورت حفظ نظام پیشین ایران و احیای سیطره آمریکا، همان الگوهایی تکرار می‌شد که در انقلاب اصلاحی مصر در سال ۲۰۱۱، انجام شد یا در سرنوشت انقلاب ضد استبدادی فیلیپین علیه مارکوس و در دیگر نقاط جهان شاهد آن بوده ایم.

رهبر شهید تا پای جان از میراث استقلال انقلاب اسلامی پاسداری کردند

مدیرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) و سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه در آیین رونمایی از کتاب «پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی» تألیف محسن پاک‌آئین گفت: امام خمینی (ره) در دو لحظه تاریخی، مسئولیت و مأموریت رهبری انقلاب و تکمیل آن تا وصول به نتایج بنیادینش را به‌خوبی و به‌کمال انجام دادند؛ یکی از مهم‌ترین این نتایج، استقلال است؛ گوهری که شاید در کشور ما آن‌گونه که شایسته است، قدر آن شناخته نشده باشد. بخش مهمی از میراث رهبر شهید نیز حفظ این بُعد اساسی و بنیادین انقلاب اسلامی است.

جابری انصاری گفت: امام خمینی (ره) در دو مقطع تاریخی، نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشبرد انقلاب ایفا کردند. مقطع نخست، روزهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بود؛ زمانی که ایشان اجازه ندادند حرکت انقلاب متوقف شود یا از سرعت آن کاسته شود. به تعبیر خود ایشان، پوستی که کنده شده بود، دیگر بازگردانده نشد و با ورق خوردن تاریخ ایران، دوره‌ای جدید آغاز شد؛ دوره پس از حکومت‌های شاهنشاهی و استقرار نظامی مردم‌سالار برآمده از یک انقلاب بزرگ مردمی. مقطع تاریخی دوم، ماجرای تسخیر سفارت آمریکا بود؛ که نماد شبکه گسترده نفوذ آمریکا در ایران بود. اگر این مرکز فرماندهی شبکه نفوذ در آن مقطع فعال می ماند همان الگویی که آمریکایی‌ها در تحولات سال ۲۰۱۱ مصر، تجربه فیلیپین و موارد مشابه دنبال کردند، می‌توانست در ایران نیز تکرار شود.

وی تصریح کرد: نباید فراموش کنیم که ژنرال هایزر در روزهای پایانی حکومت پهلوی برای سامان‌دهی امور به ایران آمد و اعلام بی‌طرفی ارتش شاهنشاهی نیز در شرایطی و با هدایت او صورت گرفت تا ارتش از صحنه کنار برود و امکان حفظ ساختار قدرت فراهم شود. شاه از کشور خارج شده بود و این احتمال وجود داشت که با کنار رفتن موانع، شرایط به‌گونه‌ای پیش برود که آمریکا بار دیگر بتواند سلطه و هژمونی خود را بر سیاست، منافع و امکانات ایران و ملت ایران احیا کند.

سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه یادآور شد: آنچه امروز در قالب امپریالیزم آشکار آمریکا مشاهده می‌کنیم، شاید در دهه‌های گذشته پنهان‌تر بود و برای اثبات آن باید به کتاب‌ها و مقالات تحلیلی رجوع می‌شد و در محافل فکری درباره آن بحث و مناقشه صورت می‌گرفت که آیا این ادعا با واقعیت منطبق است یا خیر. اما در سال‌های اخیر، این واقعیت در برابر دوربین‌های زنده جهان آشکار شده است؛ واقعیتی که از ماهیت سیاست امپریالیستی و سیطره‌طلبانه ایالات متحده حکایت دارد.
جابری انصاری گفت: امام خمینی (ره) با شناخت درست از دشمن، که یکی از مبانی مطرح‌شده در بخش نخست کتاب آقای پاک آیین عزیز نیز هست؛ توانستند انقلاب را به‌درستی راهبری کنند. رهبر شهید نیز این میراث را به‌درستی و با تمام توان حفظ کردند و تا لحظه شهادت، به بهای جان خود، اجازه ندادند این میراث ارزشمند و گران‌قدر تحت‌الشعاع بازی‌های پیچیده سیاست بین‌الملل قرار گیرد یا از دست برود.

به گزارش ایرنا، نشست رونمایی از کتابِ "پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی" امروز دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵، از ساعت ۱۴ تا ۱۶ در سالن اجتماعات ایرنا در حال برگزاری است. کتاب «پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی» به قلم محسن پاک آیین سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان و با مقدمه دکتر احمد اسماعیل تبار منتشر و راهی بازار شد. این کتاب در 176 صفحه، با الهام از بیانات و توصیه های حضرت آیت الله شهید خامنه ای(قدس سره) به بررسی و تبیین «نظام انقلابی و سیاست خارجی،سیاست نگاه به شرق، اولویت روابط با همسایگان،همه پرسی در فلسطین و حقوق بشرآمریکایی پرداخته است. این کتاب توسط انتشارات فرهنگ سبز منتشر شده است.