پیمان مکه؛ پاسخی به تناقض امنیت آمریکایی

  این تحول بر تفاوت میان تخریب نظامی و شکست راهبردی تأکید دارد. حملات نظامی می‌توانند زیرساخت‌ها را نابود کنند، مقام‌ها را از میان بردارند و خسارت‌های سنگینی به کشور وارد سازند، اما الزاماً به تسلیم سیاسی منجر نمی‌شوند. بقای ایران، حفظ توان پاسخ‌گویی و افزایش نگرانی همسایگان از هزینه‌های جنگی تازه، محاسبات امنیتی منطقه را تغییر داده است. از این منظر، توانایی ایران برای باقی ماندن به‌عنوان بازیگری مؤثر، دیگر کشورها را وادار می‌کند جایگاه آن را در معادلات خود لحاظ کنند.

عربستان با محدودیت‌های اتکای صرف به قدرت نظامی آمریکا مواجه شده است. جنگ یمن نشان داد که برخورداری از تسلیحات پیشرفته و منابع مالی گسترده، مصونیت در برابر حملات یک بازیگر ضعیف‌تر را تضمین نمی‌کند. توان حوثی‌ها برای تحمیل هزینه‌های نامتقارن به ریاض، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های منطقه را آشکار کرده و ضرورت مدیریت تنش با ایران را افزایش داده است.

پاکستان نیز میان تعهدات دفاعی خود در قبال عربستان و ضرورت پرهیز از درگیری با ایران گرفتار است. مشارکت در پیمانی که ممکن است اعضا را به رویارویی‌های گسترده‌تر در خاورمیانه بکشاند، می‌تواند هزینه‌هایی فراتر از منافع امنیتی اسلام‌آباد ایجاد کند. ترکیه نیز با وجود عضویت در ناتو و برخورداری از توان نظامی، نمی‌تواند محدودیت‌های جغرافیایی را نادیده بگیرد. از نگاه آنکارا، هیچ نظم امنیتی واقع‌بینانه‌ای بدون در نظر گرفتن ایران شکل نمی‌گیرد.

بااین‌حال، تعامل با تهران به معنای پذیرش دیدگاه‌های منطقه‌ای آن نیست؛ عربستان همچنان به واشنگتن وابسته است، پاکستان سیاست موازنه‌گری را دنبال می‌کند و ترکیه در ساختار ناتو باقی مانده است. مسئله اصلی، افزایش هزینه‌های حذف ایران از ترتیبات امنیتی منطقه است.

این وضعیت تناقضی در راهبرد آمریکا را نیز آشکار می‌کند: سیاستی که برای دهه‌ها بر مهار ایران و وابسته نگه‌داشتن متحدان منطقه‌ای به حمایت واشنگتن استوار بود، اکنون دولت‌های همان منطقه را به بررسی همکاری با تهران سوق داده است. پیمان مکه در عمل با این واقعیت روبه‌رو شده که دفاع جمعی، بدون محاسبه توان پاسخ‌گویی ایران و خطر گسترش درگیری، می‌تواند به افزایش آسیب‌پذیری اعضا منجر شود.