محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: چنانکه گفته شد، نوآوری آیتالله میرزا محمدحسین نایینی در تقسیمبندی انواع نظامهای سیاسی، تقسیم آنها بر اساس نوع نگاه به مردم و نسبت حاکم با شهروندان است.
محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: نوآوری نایینی در تقسیم بندی حکومتها صرفاً یک ابتکار علمی نیست، بلکه دارای آثار عملی نیز هست.
محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: یکی از ابتکارهای جذاب نایینی در کتاب «تنبیهُ الاُمَّة و تَنْزیهُ المِلَّة» را بیشک باید در نوع تقسیمبندی حکومتها دانست. از گذشتههای دور فیلسوفان سیاست کوشیدهاند تا شکل حکومت و شیوه حکمرانی مطلوب از دیدگاه خویش را بیان کنند. از این رو، چارهای جز اشاره به انواع نظامهای سیاسی نداشته و گاه خواستهاند آنها را در قالبهای علمی و منطقی جای دهند.
محسن اسماعیلی،معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: گفته شد که آیتالله نایینی یکی از اهداف اساسی برپایی حکومتهای الهی را رهاسازی مردم از استبداد و احیای حق خدادادِ آنان، یعنی حق تعیین سرنوشت و آزادی به شهروندان میداند و در این باره به آیات مربوط به قیام حضرت موسی(ع) استناد میکند.
محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: یکی از نکتههای بسیار اساسی در مکتب فکری آیتالله میرزا محمدحسین نایینی که در کتاب «تنبیهُ الاُمَّة و تَنْزیهُ المِلَّة» به آن پرداخته، مبانی قرآنی و انسانشناسانه برای نهضت مشروطیت است.
محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: یکی از درسهای بزرگی که از سرنوشت نایینی و کتابش آموختیم، نیاز به جهاد تبیین و ارائه تحلیل درست به توده طرفداران است.
محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهوردر روزنامه ایران نوشت: یکی از عبرتهای حاصل از بازخوانی تاریخ مشروطه، بویژه آنچه پیرامون نظریه پرداز آن واقعه و کتابش، «تنبیهُ الاُمَّة و تَنْزیهُ المِلَّة»، اتفاق افتاد، لزوم اجتناب از دلسرد و سست شدن عناصر انقلابی در اثر مشاهده برخی ناکامیهاست. بیشک، آن خیزش مردمی و مترقیانه به همه اهداف خود نرسید و به آفتها و انحرافهایی دچار شد.
محسن اسماعیلی- معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: جمعآوری کتاب «تنبیهُ الاُمَّة و تَنْزیهُ المِلَّة» در اثر سرخوردگی و دلسردی کسی مانند علامه محمدحسین نایینی از نتایج قیام مشروطه طلبی، معقولترین احتمالی است که در صورت صحّت این خبر مشهور قابل قبول به نظر میرسد.
محسن اسماعیلی؛ معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در روزنامه ایران نوشت: یکی از ابهامهای مهم و همچنان باقی پیرامون کتاب «تنبیهُ الاُمَّة و تَنْزیهُ المِلَّة» به سرنوشت آن بازمی گردد. مشهور است که نویسنده پرآوازه این کتابِ کم نظیر در اواخر عمر خود از نوشتن این رساله اظهار پشیمانی کرده و «از برادر زن خود، میرزا محمود یزدی که کتاب تنبیهُ الاُمَّة را چاپ کرده بود، خواست که نسخههای آن را جمعآوری کرده به رود دجله بیفکند؛ نکته اخیر البته مورد اختلاف است.»
محسن اسماعیلی- معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در یادداشتی نوشت: از زیانبارترین نقصها و مهمترین نقاط آسیب پذیری نهضت مشروطه، فقر مبانی نظری و فقدان طرح عملی برای دوران پساپیروزی بود.
محسن اسماعیلی معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور نوشت: یکی از وجوه ارج و ارزش ویژه کتاب «تنبیه ُالاُمَّة و تَنْزیه ُالمِلَّة» این است که نایینی در چنین شرایط ملتهب و ناهنجاری، با شجاعت و صراحت کوشید طرح ایجابی خویش را در معرض نقد و نظر قرار دهد. او مشروطه را بهترین شیوه حکومتی قابل عمل در آن زمان میدانست، نه یک نظام عالی و مطلقاً خوب و مشروع.
محسن اسماعیلی، معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در یادداشتی نوشت: به باور طالقانی، پیام سلبی توحید برای همگان قابل فهم بوده و هست. عالم و عامی همواره از استبداد گریزان و در پی آزادی بودهاند. اما پیام ایجابی و اثباتی توحید، حتی برای عالمان نیز در پرده ابهام و اجمال قرار داشته است. برای همین است که همواره و از جمله در نهضت مشروطیت، همگان میدانستند چه میخواهند و آن را فریاد میزدند، اما طرح روشنی به عنوان جایگزین نداشتند.
محسن اسماعیلی - معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در یادداشتی در روزنامه ایران نوشت: هفتهای که گذشت به نام «کتاب و کتابخوانی» زینت یافته بود. «کتاب» در منظومه معارف دینی از نقش اساسی و محوری برخوردار است. البته از دینی که با امر به خواندن آغاز میکند و رسالتی که با قلم و تعلیم شروع میشود، انتظاری جز این نیست. نامیدن سورهای به نام قلم و آغاز وحی به نام علم و قلم، بهترین نشانه از مقام رفیع کتاب و کتابت در شریعت ماست: «بخوان به نام پروردگارت! که [جهان و موجوداتش را] آفرید. انسان را از خون بسته به وجود آورد. بخوان! درحالیکه پروردگارت کریمترینِ [کریمان] است؛ همانکه بهوسیله قلم، نوشتن آموخت.»(۱)
محسن اسماعیلی_ معاون راهبردی و امور مجلس رئیسجمهور در یادداشتی نوشت: برگزاری همایش بینالمللی علامه میرزای نائینی(ره) و سخنان رهبر معظم انقلاب پیرامون این فقیه برجسته و صاحب مکتب، فرصتی برای بازخوانی اندیشههای ناب او بویژه در حوزه سیاست، اجتماع و حقوق است.
محسن اسماعیلی استاد دانشگاه در یادداشتی نوشت: دیروز بشریت شاهد تشییع پیکر بزرگمردی بود که تعریف دیگری از زندگی و مرگ را به رخ جهانیان کشید. «سیدحسن نصرالله» را می گویم که در بیش از سه دهه هدایت و فرماندهی حزب الله لبنان مسیر تاریخ را دگرگون ساخت و نشان داد انسان تا کجا می تواند پرواز کند.
دکتر محسن اسماعیلی استاد دانشگاه تهران
محسن اسماعیلی استاد دانشگاه تهران
محسن اسماعیلی حقوقدان و عضو هیأت پیگیری و نظارت بر اجرای قانون اساسی