۲۸ مرداد برای سینمای ایران فقط یک واقعه تاریخی نیست؛ یک «زخم تاریخی» است که هربار از زاویهای تازه سر باز میکند. شاید به همین دلیل، سینما در مواجهه با آن بیشتر از آنکه به بازسازی یک روز مشخص بپردازد، سراغ پیامدها، آدمها و فضای اجتماعی پیش و پس از کودتا رفته است. اگر تاریخ را حافظه یک ملت بدانیم، سینما یکی از مهمترین جاهایی است که این حافظه میتواند شکل تصویری پیدا کند؛ اما در مورد ۲۸ مرداد، این حافظه هنوز تکهتکه، گزینشی و گاه ایدئولوژیک است.
تاریخ ایران پس از اسلام، از جمله دورههایی است که هرچه بیشتر درباره آن مطالعه میکنیم، پیچیدگیاش آشکارتر میشود. این دوره نهفقط از نظر سیاسی بلکه از حیث زبانی، فرهنگی، اجتماعی و حتی روانشناسی تاریخی، یکی از سرنوشتسازترین فصلهای گذشته ایران به شمار میرود.
خردادماه امسال، رضا داوری اردکانی، فیلسوف و رئیس پیشین فرهنگستان علوم، ۹۴ ساله شد. به این مناسبت، پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگی، روز یکشنبه ۱۰ خردادماه، نشستی با عنوان «مقام فلسفه در دوره تاریخ ایران اسلامی» برگزار کرد که داوری اردکانی پیامی به این همایش فرستاد و در آن به بنیادیترین پرسشهای فکری خود پرداخت؛ پرسشهایی درباره ماهیت تفکر، جایگاه فلسفه و نسبت آن با تاریخ، فرهنگ، دین و زندگی اجتماعی در ایران.
برخی از اندیشمندان داخلی «فقدان همپذیری» را یکی از دلایل نبود توسعه سیاسی در ایران میدانند.
شهیدی راهی را ادامه داد و به سرانجام رسانید که پیش از او دهخدا و معین برای آن تلاش کرده بودند و برآیند این تلاش یکی از ارزشمندترین لغتنامههای فارسی بود.
در دل زمستان، روزی از جنس آفتاب در تقویم ایران میدرخشد؛ هفدهم دیماه، روز کرمان.این روز، بهدرستی با نام خواجوی کرمانی، شاعر بلندآوازه این دیار، گره خورده است. این تقارن، تنها یک همزمانی تقویمی نیست، بلکه نشانهای است از پیوند ژرف میان جغرافیای کرمان و ژرفای فرهنگی آن؛ میان خاک و کلام، میان تاریخ و شعر.
در عصر قاجار، زنان ایرانی زیر سایه ساختارهای موجود فرصتی برای ابراز وجود اجتماعی نداشتند، اما تحولات سیاسی و فرهنگی آن دوره، بویژه جنبش مشروطه، مسیری برای حضور فعال آنها ایجاد کرد. از اواسط این دوره به این سو، زنان قاجاری، نه تنها در اعتراضات و تظاهرات علیه حکومت استبدادی نقش داشتند، بلکه با تشکیل انجمنها، حمایتهای اجتماعی و حتی حضور نظامی، در شکلگیری تحولات سیاسی ایران نقش عمدهای ایفا کردند.
شاید زمانی میشد صداهای اصیل را بسیار بیش از زمانه ما در اطراف شنید. اما ما در زمانه آلودگیهای صوتی زیست میکنیم. در زمانهای که همچون خوراک خوب برای جسم باید بسیار برای یافتن خوراک خوب برای جان تلاش کنیم و شنیدن صدایی که از دل ریشه و فرهنگ برآمده است، کار آسانی نیست. صدای تعزیه از آن دست است.
انقلاب مشروطه و سینما در ایران، زادگان یک دوره تاریخی اند. فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ صادر شد و اگر طبق روایت مورخان سینما، آغاز پیدایش سینما در ایران را سال ۱۲۸۳ یعنی دایر شدن نخستین سالن سینما در خیابان چراغ گاز تهران به وسیله میرزا ابراهیم خان صحافباشی بدانیم، این همزمانی تاریخی معنا میشود.
باید به این نتیجه برسیم كه انسان صرفاً حیوانی ناطق نیست بلكه موجودی اهل تخیل است و بدون تخیل و تصویر نیز نه جهانی برای ما وجود خواهد داشت و نه ما به مثابه سوژهای برای جهان. در آن هنگامه اسباب لازم برای اندیشیدن به ایرانی فراتر از وضع موجودش و چالشهای سخت در حوزه زندگی روزمره و زیست اجتماعی و اقتصادی ممكن خواهد شد.